خبرگزاری دید: روزنامه پاکستانی در تحلیلی تازه اظهار داشت که با گذشت بیش از چهار سال از بازگشت طالبان به قدرت، افغانستان در وضعیتی قرار دارد که کنترل سیاسی متمرکز است اما سازوکارهای یک دولت کارآمد هنوز شکل نگرفتهاند.
بر اساس تحلیل اکسپرستریبون، تمرکز شدید طالبان بر کنترل ایدئولوژیک اگرچه اقتدار رهبری این گروه را تقویت کرده است، اما نهادهایی را که برای اداره پایدار کشور ضروریاند، تضعیف کرده است.
این رسانه مینویسد که مرکز تصمیمگیری طالبان در قندهار و نه کابل مستقر است و حلقهای از روحانیون نزدیک به ملا هبتالله آخوندزاده رهبر این گروه، جهتگیریهای کلیدی را تعیین میکنند.
به گفته کارشناسان، این تمرکز قدرت در کوتاهمدت انسجام ایجاد کرده، اما در بلندمدت میتواند باعث شکنندگی ساختاری شود. وزارتخانهها عمدتاً نقش مجری دارند و فضای محدودی برای ابتکار عمل یا ارائه راهحلهای جدید وجود دارد.
اکسپرستریبون همچنین به «ساختار دوگانه قدرت» طالبان اشاره کرده است؛ روحانیون قندهار جهتگیری ایدئولوژیک را تعیین میکنند، در حالی که شبکههایی مانند شاخه حقانی در حوزه امنیتی اختیارات قابل توجهی دارند.
نبود سازوکار روشن برای جانشینی ملاهبت الله نیز یکی از چالشهای اصلی است که میتواند در آینده بر ثبات داخلی طالبان تأثیر بگذارد.
این تحلیل به برخورد طالبان با اختلافنظرهای داخلی نیز اشاره میکند. برخی علمای دینی و مقامهای ارشد که به ویژه در حوزه آموزش دختران انتقاد داشتند، کنار گذاشته شدهاند و این روند محدودتر شدن دایره تفسیرهای قابل قبول دینی را نشان میدهد.
روزنامه پاکستانی در بخش آموزش در افغانستان می نویسد که تمرکز مستقیم رهبر طالبان بر نظام آموزشی، نشاندهنده اهمیت ایدئولوژی در نگاه این گروه است اما حذف علوم مدنی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی و ادامه محدودیتها بر آموزش دختران میتواند ظرفیت آینده این کشور را کاهش دهد و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جدی به همراه داشته باشد.
بر اساس این گزارش، در زمینه امنیت، طالبان توانستهاند خشونتهای گسترده را کاهش دهند و فعالیت داعش شاخه خراسان را تا حدی مهار کنند اما این موفقیتها عمدتاً بر توافقهای غیررسمی با گروههای مسلح مستقل استوار است. ادغام جنگجویان سابق در ساختار امنیتی نیز تعداد نیروها را افزایش داده و البته حرفهایگری را کاهش داده و احتمال بروز شکافهای آینده را بالا برده است.
تحلیل اکسپرستریبون از منظر اقتصادی، وضعیت افغانستان را «اقتصادی مبتنی بر مهار هزینهها» توصیف میکند؛ اقتصادی که وابسته به کمکهای بشردوستانه و درآمدهای محدود داخلی است.
بیکاری گسترده و وابستگی بخش بزرگی از جمعیت به کمکها، عملاً قرارداد اجتماعی میان دولت و مردم را تضعیف کرده است. محدودیتهای اعمالشده بر فعالیت زنان در بخش کمکرسانی نیز روند ارائه خدمات را دشوارتر کرده است.
این رسانه پاکستانی در نهایت وضعیت سیاستگذاری طالبان را غیرقابل پیشبینی خوانده و نمونههایی مانند اعمال و لغو ناگهانی محدودیتهای اینترنتی را نشاندهنده سبکی از حکمرانی دانسته که کنترل بر ارتباطات و ایدئولوژی را بر پاسخگویی عمومی اولویت میدهد.