خبرگزاری دید: گزارش نابرابری جهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد که با وجود رشد چشمگیر تولید و افزایش درآمد سرانه در دو قرن اخیر، توزیع این دستاوردها بهشدت نابرابر بوده و بخش عمده ثروت و درآمد جهانی در اختیار اقلیتی بسیار کوچک متمرکز شده است؛ تمرکزی که ساختار سرمایهداری معاصر و منطق انباشت را در سطحی بیسابقه آشکار میکند.
گزارش نابرابری جهانی ۲۰۲۶ که توسط «لابراتوار نابرابری جهانی» منتشر شده، تصویری جامع از وضعیت توزیع درآمد و ثروت در جهان ارائه میدهد؛ تصویری که نشان میدهد رشد اقتصادی مدرن، اگرچه توان تولید اجتماعی بشر را بهطور چشمگیری افزایش داده، اما این افزایش بهصورت عادلانه میان مردم جهان توزیع نشده است.
رشد اقتصادی گسترده، توزیع نابرابر
بر اساس دادههای تاریخی، جمعیت جهان از سال ۱۸۰۰ تاکنون هشت برابر شده، اما درآمد سرانه در همین دوره شانزده برابر افزایش یافته است. این شکاف میان رشد جمعیت و رشد درآمد، نشانه جهشی بزرگ در بهرهوری و توان تولیدی بشر است. با این حال، گزارش تأکید میکند که این دستاورد عظیم در چارچوب مناسباتی به کار گرفته شده که منافع آن بهطور سیستماتیک در اختیار اقلیتی محدود قرار گرفته است.
تمرکز شدید درآمد و ثروت
تحلیل توزیع درآمد جهانی در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد:
– ۱۰ درصد بالایی جمعیت جهان ۵۳ درصد از کل درآمد را دریافت میکنند.
– ۵۰ درصد پایین تنها ۸ درصد از درآمد جهانی را در اختیار دارند.
– ۱ درصد بالایی بهتنهایی ۲۰ درصد از کل درآمد جهان را تصاحب میکند.
– ۰.۱ درصد بالایی تقریباً به اندازه کل نیمی از جمعیت جهان درآمد دارد.
در حوزه ثروت، شکافها حتی عمیقتر است: ۷۵ درصد ثروت جهانی در اختیار ۱۰ درصد بالایی قرار دارد و سهم ۵۰ درصد پایین تنها ۲ درصد است.
ساختار طبقاتی جهانی و تغییرات تاریخی
گزارش نشان میدهد که از دهه ۱۹۸۰ به بعد، با تغییر موازنه قدرت به سود سرمایه، طبقه متوسط جهانی نیز با رکود درآمدی و فرسایش موقعیت اقتصادی مواجه شده است. این روند بیانگر آن است که کاهش نابرابری تنها در شرایطی ممکن است که فشار سیاسی و اجتماعی از پایین وجود داشته باشد؛ در غیر این صورت، منطق طبیعی سرمایه به سمت تمرکز بیشتر ثروت حرکت میکند.
نابرابری منطقهای و بازتولید امپریالیزم
اختلاف میان مناطق جهان نیز چشمگیر است. مناطق مرکزی سرمایهداری ـ اروپا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه ـ بیشترین انباشت سرمایه را جذب کردهاند، در حالی که مناطق پیرامونی مانند آفریقای جنوب صحرا و بخشهایی از آسیا و آمریکای لاتین، بار اصلی استخراج منابع و نیروی کار ارزان را بر دوش دارند. این الگو، بازتابی از تداوم روابط استعماری در شکل جدید است.
درون هر منطقه نیز شکافهای مشابهی دیده میشود. طبقات حاکم محلی، بخشی از شبکه جهانی سرمایهاند و نقش واسط را در بازتولید نابرابری ایفا میکنند.
اهمیت شفافیت و دادههای نابرابری
گزارش تأکید میکند که دسترسی به دادههای دقیق درباره درآمد و ثروت، بخشی از مبارزه آگاهیبخش علیه طبیعیسازی نابرابری است. انتشار این دادهها میتواند تناقض میان توان تولید اجتماعی و شیوه تصاحب خصوصی آن را برای لایههای گستردهتری از جامعه آشکار کند.
جمعبندی
گزارش نابرابری جهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد که جهان امروز، علیرغم رشد اقتصادی بیسابقه، با تمرکز شدید ثروت و درآمد مواجه است. این تمرکز، نابرابری را به سطحی ساختاری و بازتولیدشونده رسانده و پرسشهایی بنیادین درباره مناسبات مالکیت، کنترل دموکراتیک بر تولید و بازسازماندهی اقتصاد جهانی را در مرکز مباحث سیاسی قرار داده است.