خبرگزاری دید: حمله گسترده ایالات متحده به ونزویلا در بامداد ۱۳ جدی۱۴۰۴/سوم جنوری ۲۰۲۶، از عملیاتهای نظامی مهمی بود که سال جدید میلادی با آن آغاز شد و این، نشانگان تشدید بحرانهای گسترده جهانی و منطقهای در سال ۲۰۲۶ است. انفجارهای متعدد در کاراکاس، پرواز هواپیماهای نظامی بر فراز پایتخت و ادعای دونالد ترامپ مبنی بر «بازداشت و انتقال نیکلاس مادورو» موجی از واکنشهای جهانی را برانگیخت.
این عملیات که بهگفته رسانههایی چون CBS News توسط نیروهای ویژه ارتش آمریکا انجام شد، پرسشهای جدی درباره اهداف واقعی واشنگتن، مشروعیت اقدام و پیامدهای منطقهای آن ایجاد کرده است.
- اهداف واشنگتن؛ از نمایش قدرت تا مهندسی سیاسی
الف) نمایش قدرت در بحبوحه بحرانهای داخلی آمریکا
ترامپ در ماههای اخیر با فشارهای سیاسی و امنیتی داخلی روبهرو بوده است. اقدام نظامی علیه یک کشور خارجی، بهویژه کشوری که سالها در ادبیات سیاسی واشنگتن «دشمن» معرفی شده، میتواند تلاشی برای بازسازی چهره دونالد ترامپ تلقی شود. این الگو در سیاست خارجی آمریکا مسبوق به سابقه است. ب) حذف یک دولت نامطلوب
ترامپ در پیام خود مدعی شد که مادورو «بازداشت و از کشور خارج شده است.» این ادعا نشان میدهد که هدف عملیات، تغییر مستقیم رهبری سیاسی ونزویلا بوده است؛ اقدامی که نه تنها فاقد مشروعیت بینالمللی است، بلکه نقض آشکار اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها محسوب میشود. ج) کنترل منابع انرژی و نفوذ ژئوپلیتیک
ونزویلا یکی از بزرگترین ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد. در سالهای اخیر، نزدیکی کاراکاس به چین، روسیه و ایران، نگرانی واشنگتن را افزایش داده بود. حمله اخیر را میتوان تلاشی برای بازگرداندن نفوذ آمریکا در حیاط خلوت سنتی خود دانست. - پیامدهای فوری حمله؛ از بیثباتی داخلی تا واکنش جهانی
الف) شوک امنیتی در کاراکاس
رسانههایی مانند DW و Sky News گزارش دادهاند که دستکم هفت انفجار در نقاط مختلف پایتخت شنیده شده و برخی مناطق نظامی دچار آتشسوزی شدهاند. این وضعیت، ونزویلا را وارد وضعیت اضطراری کرد. ب) واکنش تند دولت ونزویلا
کاراکاس این حمله را «تجاوز نظامی» و «نقض حاکمیت ملی» خوانده و اعلام کرد که آمریکا به مناطق غیرنظامی و نظامی در چند ایالت حمله کرده است. ج) محکومیت بینالمللی
ایران، چند کشور آمریکای لاتین و برخی نهادهای بینالمللی این اقدام را محکوم کردند. الجزیره گزارش داده که بسیاری از دولتها این حمله را «خطرناک» و «بیثباتکننده» توصیف کردهاند. - پیامدهای راهبردی؛ بحرانسازی و آغاز بینظمی جدید
الف) بیثباتی منطقهای
حمله آمریکا میتواند موج جدیدی از بیثباتی در آمریکای لاتین ایجاد کند؛ منطقهای که در سالهای اخیر شاهد افزایش رقابت قدرتهای جهانی بوده است. ب) تضعیف نظم بینالملل
اقدام یکجانبه آمریکا بدون مجوز شورای امنیت، بار دیگر ضعف ساختاری نظام بینالملل را آشکار کرد. این حمله، مشابه حمله ۲۰۰۳ به عراق، میتواند اعتماد به سازوکارهای حقوق بینالملل را بیش از پیش تضعیف کند. ج) پیامدهای اقتصادی و انسانی
قطع ارتباطات، فرار مردم از مناطق درگیری و احتمال تحریمهای جدید، میتواند اقتصاد شکننده ونزویلا را وارد مرحلهای از فروپاشی عمیقتر کند. - جمعبندی
حمله آمریکا به ونزویلا، بر اساس دادههای منتشرشده در رسانههای معتبر، بیش از آنکه یک اقدام امنیتی ضروری باشد، اقدامی سیاسی ـ نمایشی با انگیزههای آشکار انرژیمحور بود. ونزویلا با در اختیار داشتن بزرگترین ذخایر نفت جهان، همواره در مرکز رقابتهای ژئوپلیتیک بوده و این عملیات نیز نمیتواند از این واقعیت جدا باشد.
ترامپ با اعلام «بازداشت مادورو» در شبکه اجتماعی خود، تلاش کرد روایت عملیات را شخصاً مدیریت کند؛ روایتی که با ابهام، فقدان شفافیت و نقض اصول حقوق بینالملل همراه است و پرسشهایی جدی درباره پیوند میان این اقدام نظامی و منافع نفتی واشنگتن ایجاد میکند.
این حمله نه تنها بحران داخلی ونزویلا را تشدید میکند، بلکه با هدفگیری کشوری نفتخیز، معادلات انرژی منطقه و نظم شکننده بینالملل را نیز با چالشهای تازهای روبهرو خواهد کرد؛ چالشهایی که پیامدهای آن میتواند فراتر از مرزهای آمریکای لاتین امتداد یابد.
واحد بینالملل – خبرگزاری دید