سفر مهدوی به ترکیه، چراغ سبز طالبان یا بازی سیاسی؟
خبرگزاری دید: این اقدام، چه به معنای واقعی تعامل سیاسی باشد و چه تنها تاکتیکی برای مدیریت اختلافات و کنترل بیشتر، به هر حال نمایانگر تغییراتی در استراتژی طالبان است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
سفر تازه جعفر مهدوی، نماینده پیشین پارلمان و چهره سرشناس مردم هزاره، به ترکیه و دیدارش با شماری از رهبران سیاسی مخالف طالبان، توجه تحلیلگران و رسانهها را به خود جلب کرده است. برخی منابع میگویند این سفر با «چراغ سبز» طالبان انجام شده و هدف آن نیز بررسی شرایط بازگشت سران احزاب و نظام جمهوری و آغاز گفتگوهای سیاسی احتمالی است. اما این اقدام، چه به معنای واقعی تعامل سیاسی باشد و چه تنها تاکتیکی برای مدیریت اختلافات و کنترل بیشتر، به هر حال نمایانگر تغییراتی در استراتژی طالبان است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
سفر مهدوی به ترکیه با دیدارهایی شامل رهبران سنتی مخالف طالبان، از جمله عبدالرب سیاف، کریم خلیلی، عبدالرشید دوستم و محمد محقق همراه بود. این ملاقاتها در سکوت رسانهای انجام شده و جزییات محتوای گفتگوها در دسترس نیست.
چنین سکوتی میتواند به دو معنا تعبیر شود: یا طالبان واقعاً در حال آمادهسازی برای گفتوگوهای جدی هستند، یا این دیدارها تاکتیکی برای کنترل مخالفان و جمعآوری اطلاعات سیاسی است. تجربه پیشین نشان داده است که طالبان به سختی میتوانند اعتماد رهبران سیاسی سنتی را جلب کنند و اغلب تعاملات آنان با مخالفان، تحت شرایط و محدودیتهای شدید صورت میگیرد.
اظهارات اخیر سراجالدین حقانی وزیر داخله طالبان که گفته است «افغانستان سرزمین جرگهها و گفتگوها است و مشکلات باقیمانده از دوره اشغال از طریق مذاکره حل خواهند شد»، ممکن است به عنوان سیگنالی مثبت تلقی شود. با این حال، واقعیت عملی حکومت طالبان نشان داده است که بیشتر اقدامات این گروه برای تحکیم قدرت و کنترل سیاسی است تا تحقق واقعی مصالحه و شراکت سیاسی. بنابراین، نمیتوان با اطمینان گفت که چراغ سبز داده شده، لزوماً به معنای یک فرآیند دموکراتیک یا مصالحه واقعی باشد.
یکی از نکات مهم در پسزمینه این سفر، روابط پیچیده طالبان با پاکستان است بنابراین طالبان از این نگرانی برخوردارند که اختلافات میان جریانهای مخالف با اسلامآباد، همکاری احتمالی رهبران تبعیدی با پاکستان را افزایش دهد. در این راستا، ایجاد ارتباطات محدود و کنترلشده با مخالفان در خارج از کشور میتواند تاکتیکی برای پیشگیری از تحرکات سیاسی مخالفان و مدیریت فشارهای منطقهای باشد. بنابراین، احتمال دارد این دیدارها بیش از آنکه نشانهای از مصالحه واقعی باشد، ابزاری برای سنجش مواضع مخالفان و ایجاد کانالهای محدود سیاسی باشد.
با این حال، نباید اهمیت این تعاملات را نادیده گرفت. ملاقاتهای مهدوی با رهبران سنتی مخالف طالبان، حتی اگر صرفاً تاکتیکی باشد، میتواند زمینه گفتگو و کاهش اختلافات بین طالبان و جریانهای مختلف سیاسی را فراهم کند. هر گونه تعامل ولو محدود و کنترلشده، میتواند فضای گفتگو را در آینده افزایش دهد و به تدریج امکان بازگشت رهبران تبعیدی و مشارکت سیاسی را فراهم کند. این روند همچنین ممکن است طالبان را مجبور به ارائه تعهدات ملموستر در قبال حقوق سیاسی و امنیتی مخالفان کند، هرچند هنوز زمان و شواهد عملی لازم است تا به این نتیجه رسید.
در نهایت، سفر جعفر مهدوی به ترکیه و دیدار با رهبران مخالف، نمونهای از وضعیت پیچیده و چندلایه افغانستان پس از سقوط دولت پیشین است. اینکه طالبان واقعاً به گفتگو و مصالحه علاقهمند باشند یا این حرکت تنها تاکتیکی برای مدیریت فشارهای داخلی و منطقهای است، هنوز روشن نیست. اما این اتفاق، حداقل به عنوان یک سیگنال سیاسی قابل بررسی و تحلیل، نشان میدهد که طالبان مجبور به تعامل، حتی محدود و کنترلشده، با جریانهای مخالف شدهاند. در این میان، رهبران سیاسی و جریانهای مدنی نیز باید با واقعبینی و احتیاط، این فرصتها را تحلیل کرده و برای هر سناریویی آماده باشند.
نویسنده: سلیمان صابر – خبرگزاری دید