انقلاب اسلامی ایران و بازتعریف نظم منطقهای
خبرگزاری دید: نقش ایران در شکلگیری محورهای جدید مقاومت و امنیت منطقهای، یکی از مهمترین پیامدهای راهبردی انقلاب اسلامی بود. حمایت از جنبشهای مقاومت در لبنان و فلسطین، تقویت پیوندهای ژئوپولیتیک با سوریه، و ایجاد شبکهای از بازیگران همسو در عراق، یمن و دیگر نقاط منطقه، ساختاری نوین از قدرت را پدید آورد که در برابر نظم مطلوب آمریکا و متحدانش قرار میگیرد. این محور مقاومت، نهتنها موازنه نظامی و امنیتی را تغییر داد، بلکه معادلات سیاسی و روانی منطقه را نیز دگرگون ساخت؛ بهگونهای که امروز هیچ طرح امنیتی در خاورمیانه بدون درنظرگرفتن نقش ایران و متحدانش قابل تحقق نیست.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ صرفاً یک تحول سیاسی در مرزهای یک کشور نبود، بلکه نقطه عطفی در تاریخ معاصر خاورمیانه بهشمار میرود که توانست معادلات قدرت را دگرگون و نظم منطقهای را از بنیان بازتعریف کند. در زمانی که منطقه زیر سایه دوگانهسازیهای جنگ سرد، اقتدارگراییهای وابسته و ساختارهای امنیتی متکی بر قدرتهای فرامنطقهای قرار داشت، انقلاب اسلامی ایران با طرح گفتمانی نوین، معادلهای متفاوت را وارد صحنه کرد؛ گفتمانی که استقلال، هویتمحوری، عدالتخواهی و مقاومت در برابر سلطه را بهعنوان اصول بنیادین خود معرفی کرد.
در نخستین دهه پس از انقلاب، ایران با وجود جنگ تحمیلی و فشارهای گسترده خارجی، توانست هویت سیاسی تازهای را در منطقه تثبیت کند. این هویت، برخلاف نظم پیشین که بر محور وابستگی به قدرتهای بزرگ شکل گرفته بود، بر استقلال و اتکا به ظرفیتهای بومی استوار شد. همین تغییر بنیادین، موازنه قدرت را میان بازیگران اصلی منطقه ـ ایران، عربستان، عراق و اسرائیل ـ وارد مرحلهای تازه کرد. ایران دیگر نه یک متحد خاموش بلوک غرب بود و نه بازیگری منفعل در معادلات امنیتی؛ بلکه به کنشگری تبدیل شد که قواعد بازی را بازنویسی میکند.
در این میان، نقش ایران در شکلگیری محورهای جدید مقاومت و امنیت منطقهای، یکی از مهمترین پیامدهای راهبردی انقلاب اسلامی بود. حمایت از جنبشهای مقاومت در لبنان و فلسطین، تقویت پیوندهای ژئوپولیتیک با سوریه، و ایجاد شبکهای از بازیگران همسو در عراق، یمن و دیگر نقاط منطقه، ساختاری نوین از قدرت را پدید آورد که در برابر نظم مطلوب آمریکا و متحدانش قرار میگیرد. این محور مقاومت، نهتنها موازنه نظامی و امنیتی را تغییر داد، بلکه معادلات سیاسی و روانی منطقه را نیز دگرگون ساخت؛ بهگونهای که امروز هیچ طرح امنیتی در خاورمیانه بدون درنظرگرفتن نقش ایران و متحدانش قابل تحقق نیست.
از سوی دیگر، انقلاب اسلامی با برجستهکردن مفهوم «استقلال سیاسی» و «مردمسالاری دینی» الگوی متفاوتی از حکمرانی را در برابر نظامهای پادشاهی و اقتدارگرای منطقه قرار داد. این الگو، هرچند با چالشها و فشارهای فراوان روبهرو شد، اما توانست الهامبخش موجی از بیداری و خودآگاهی در جهان اسلام باشد. بسیاری از جنبشهای سیاسی و اجتماعی در دهههای بعد، از تونس و مصر گرفته تا بحرین و یمن، در گفتمان خود نشانههایی از تأثیر انقلاب اسلامی را حمل میکردند؛ هرچند مسیر و سرنوشت آنها متفاوت بود.
در این میان، اسرائیل بیش از هر بازیگر دیگری از تغییرات ناشی از انقلاب اسلامی احساس تهدید کرد. ظهور محور مقاومت، افزایش توان موشکی ایران و گسترش نفوذ منطقهای تهران، معادلات امنیتی اسرائیل را بهطور بنیادین دگرگون ساخت و آن را وادار به بازنگری در راهبردهای دفاعی و تهاجمی خود ساخت.
در مجموع، انقلاب اسلامی ایران نهتنها نظم منطقهای را بازتعریف کرد، بلکه ساختاری از قدرت را پدید آورد که امروز، پس از گذشت بیش از چهار دهه، همچنان یکی از تعیینکنندهترین عوامل در شکلدهی به آینده خاورمیانه است. این تحول، برخلاف بسیاری از انقلابهای قرن بیستم که در برابر فشارهای خارجی فروپاشیدند، توانست با تکیه بر گفتمان مستقل و شبکهای از بازیگران منطقهای، جایگاهی پایدار و اثرگذار در معادلات جهانی بهدست آورد.
محسن موحد – خبرگزاری دید