قمار طالبان با مهرههای آمریکایی؛ دیپلماسی در سایه تبادل زندانیان
خبرگزاری دید: امروز تمام نگاهها به نامهایی گره خورده است که به سد سکندر مذاکرات تبدیل شدهاند. طالبان آزادی محمد رحیم الافغانی را که از او به عنوان آخرین زندانی افغان در گوانتانامو یاد میشود، شرط اصلی آزادی دیگر اتباع آمریکایی قرار دادهاند. از نگاه کابل، بازگرداندن محمد رحیم یک پیروزی بزرگ و نمادین برای پایان دادن به پرونده گوانتانامو است. اما برای واشنگتن، این یک خط قرمز امنیتی محسوب میشود؛ چرا که محمد رحیم متهم به همکاری نزدیک با القاعده و شخص اسامه بنلادن است و آزادی او برای دولت آمریکا، هزینهی سیاسی گزافی در پی دارد که میتواند به معنای عقبنشینی در برابر تروریسم تعبیر شود.
رابطه میان کابل و واشنگتن در ماههای اخیر به نقطهای رسیده است که میتوان آن را «موازنه در لبه پرتگاه» نامید. آنچه امروز در جریان است، فراتر از یک اختلاف حقوقی ساده، شبیه به یک قمار بزرگ استراتژیک است که در آن زندانیان، مهرههای اصلی چانهزنی بر سر حاکمیت و شناسایی بینالمللی هستند. در یک سوی این میدان، حکومت طالبان ایستاده که بازداشت اتباع آمریکایی را ناشی از تخلفات قانونی میداند، اما در سوی دیگر، واشنگتن این اقدام را یک دیپلماسی بازداشت و ابزاری برای امتیازگیری سیاسی قلمداد میکند.
داستان این قمار زمانی به بنبست کنونی رسید که پروندههای انسانی با میراث امنیتی و حیثیتی دوران جنگ گره خورد. در طول سال گذشته، با میانجیگری فعال قطر، چند شهروند آمریکایی از جمله رایان کوربت و جورج گیلزمن و پس از آنها امیر امیری آزاد شدند. در مقابل، طالبان نیز موفق شدند برخی از اعضای خود را از زندانهای آمریکا بازگردانند؛ از جمله خان محمد که به اتهام قاچاق موادمخدر به حبس ابد محکوم شده بود. در آن مقطع به نظر میرسید که این «فرمول تبادل» میتواند راهی برای تعامل باز کند، اما با گذشت زمان، مهرههای باقیمانده بر روی میز مذاکره، سنگینتر از آن شدهاند که به راحتی جابهجا شوند.
امروز تمام نگاهها به نامهایی گره خورده است که به سد سکندر مذاکرات تبدیل شدهاند. طالبان آزادی محمد رحیم الافغانی را که از او به عنوان آخرین زندانی افغان در گوانتانامو یاد میشود، شرط اصلی آزادی دیگر اتباع آمریکایی قرار دادهاند. از نگاه کابل، بازگرداندن محمد رحیم یک پیروزی بزرگ و نمادین برای پایان دادن به پرونده گوانتانامو است. اما برای واشنگتن، این یک خط قرمز امنیتی محسوب میشود؛ چرا که محمد رحیم متهم به همکاری نزدیک با القاعده و شخص اسامه بنلادن است و آزادی او برای دولت آمریکا، هزینهی سیاسی گزافی در پی دارد که میتواند به معنای عقبنشینی در برابر تروریسم تعبیر شود.
از طرف دیگر، سرنوشت افرادی چون دنیس والتر کویل، استاد دانشگاه، و پولینسیس جکسون، نظامی سابق، در هالهای از ابهام قرار گرفته است. واشنگتن اصرار دارد که علاوه بر این افراد، محمود شاه حبیبی نیز در بند طالبان است، اما کابل با قاطعیت بازداشت او را انکار میکند. این انکار و اصرار درباره حبیبی، دیوار بیاعتمادی را بلندتر از همیشه کرده است. مقامات آمریکایی تصریح کردهاند که تا زمان شفاف شدن وضعیت حبیبی و بازگشت افرادی چون کویل، هیچ امتیازی در پروندههای حساس امنیتی نخواهند داد.
لحن واشنگتن در روزهای اخیر به شدت تغییر کرده و از حالت گفتگو به حالت تهاجمی درآمد است. دان براون، کاردار سفارت آمریکا، اخیراً با اسفناک خواندن رفتار طالبان در قبال زندانیان، عملاً اعلام کرد که دوران صبر واشنگتن به پایان رسیده است. تصویب قطعنامه جدید در شورای امنیت سازمان ملل و تمدید تحریمها، پیامی صریح بود که نشان داد آمریکا دیگر حاضر نیست در زمین «تبادلهای قطرهچکانی» بازی کند. مقامات ارشد سیاست خارجی از جمله مارکو روبیو هشدار دادهاند که استفاده از اتباع این کشور به عنوان اهرم فشار، پیامدهای شدید و بیسابقهای برای کابل خواهد داشت.
در واکاوی نهایی این بنبست، باید گفت که ما با یک تضاد عمیق در استراتژی روبرو هستیم. طالبان بر این باورند که با نگهداشتن افرادی چون دنیس کویل و محمود حبیبی میتوانند آمریکا را به شناسایی رسمی حکومتشان و لغو تحریمها وادار کنند. اما واشنگتن اکنون به این نتیجه رسیده که هرگونه پاداش به این رفتار، تنها باعث تشویق بازداشتهای بیشتر در آینده خواهد شد.
بنابراین، این قمار در نقطهای قرار گرفته که هیچکدام از طرفین نمیخواهند با عقبنشینی، بازنده میدان به نظر برسند. موفقیت دیپلماسی در این پرونده اکنون به این بستگی دارد که آیا کابل حاضر است بدون پیوند زدن سرنوشت شهروندان عادی به چهرههای جنجالی گوانتانامو، راهی برای تعامل واقعی پیدا کند یا خیر. تا آن زمان، نامهایی چون کویل، جکسون و حبیبی، بهایی است که برای این تقابل ارادهها پرداخت میشود.
نویسنده: سید باقر واعظی- خبرگزاری دید