شوک سوم انرژی؛ جهان در آستانه بحران تازهای از تورم، رکود و بیثباتی
خبرگزاری دید: افزایش تنشها در خلیج فارس و تیرهترشدن چشمانداز آتشبس میان آمریکا و ایران، بازار جهانی انرژی را در وضعیتی ملتهب قرار داده است. تلاشهای واشنگتن و متحدانش برای آرام کردن بازار، از جمله وعده آزادسازی ذخایر استراتژیک، نتوانسته نگرانیها را کاهش دهد. تحلیلگران هشدار میدهند که تداوم اختلال در تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی حدود ۲۰ درصد از نفت جهان، میتواند قیمت نفت را از مرزهای فعلی فراتر برده و حتی سناریوی جهش به بالای ۱۳۰ دالر را محقق کند؛ رخدادی که بسیاری آن را «شوک سوم انرژی» پس از کرونا و جنگ اوکراین میدانند.
در آمریکا، این بحران چهرهای دوگانه دارد. شرکتهای نفت و گاز از افزایش قیمتها سود میبرند، اما شهروندان با جهش هزینه سوخت روبهرو شدهاند. تنها یک هفته پس از آغاز تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، قیمت متوسط پترول ۱۵ تا ۲۰ درصد بالا رفت و از ۳.۵۰ دالر در هر گیلن عبور کرد. این افزایش، هزینه حملونقل، تکت هواپیما و قیمت مواد غذایی را بالا برده و در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا، به چالشی سیاسی برای دولت ترامپ تبدیل شده است.
اروپا بیش از هر چیز از بحران گاز آسیب میبیند. کاهش صادرات گاز خاورمیانه باعث شد قیمت گاز در هابهای اروپایی از حدود ۳۰ یورو به نزدیک ۷۰ یورو برسد. این جهش، خطر بازگشت قبضهای سنگین انرژی، توقف صنایع انرژیبر و تشدید تورم را به همراه دارد. اقتصاددانان هشدار میدهند که ادامه این وضعیت میتواند اروپا را به سمت رکود تورمی سوق دهد.
کشورهای خلیج فارس نیز با وجود افزایش قیمت نفت، از محدودیت عبور نفتکشها زیان میبینند. کاهش صادرات، افزایش هزینه بیمه و نگرانی سرمایهگذاران خارجی، این کشورها را به یکی از اصلیترین بازندگان بحران تبدیل کرده است.
در شرق آسیا، چین، هند و جاپان، به دلیل وابستگی شدید به نفت خلیج فارس، در موقعیتی شکننده قرار دارند. چین که نیمی از نفت و ۳۰ درصد گاز مایع خود را از این منطقه تأمین میکند، با نگرانی به تحولات مینگرد و تلاش دارد با اتکا به ذخایر استراتژیک و افزایش واردات از روسیه، فشارها را مهار کند.
در سطح جهانی، این بحران میتواند مسیر آینده انرژی را تغییر دهد. برخی کشورها ممکن است برای امنیت فوری انرژی به زغالسنگ بازگردند، در حالی که دیگران سرمایهگذاری در انرژی پاک را سرعت میبخشند.
بر پایه تحلیل کارشناسان اقتصادی، اگر جنگ بهزودی پایان نیابد، جهان با موجی از تغییرات ساختاری در سیاستهای انرژی و اقتصاد بینالملل روبهرو خواهد شد.