خبرگزاری دید: سال ۱۴۰۴ خورشیدی برای افغانستان از منظر امنیتی سالی بود که در آن ثبات نسبی داخلی با مجموعهای از تهدیدهای پنهان، فشارهای مرزی، فعالیت گروههای مسلح و چالشهای منطقهای درهم آمیخت. حکومت طالبان توانست کنترل امنیتی خود را در سراسر کشور حفظ کند، اما این کنترل با مجموعهای از محدودیتها، سرکوبها و فشارهای ساختاری همراه بود. در نتیجه، امنیت افغانستان در سال ۱۴۰۴ را میتوان «ثبات سخت» توصیف کرد؛ ثباتی که بر پایه حضور گسترده نیروهای امنیتی، نظارت شدید و حذف مخالفان شکل گرفت، نه بر پایه توافق سیاسی یا مشارکت اجتماعی.
در سطح داخلی، حکومت طالبان توانست درگیریهای مسلحانه و جنگهای پراکنده را به حداقل برساند. گروههای مخالف مسلح مانند جبهه مقاومت ملی، جبهه آزادی و برخی گروههای کوچکتر در سال ۱۴۰۴ فعالیت محدودی داشتند و نتوانستند تهدید جدی علیه ساختار امنیتی طالبان ایجاد کنند. عملیاتهای پراکنده این گروهها عمدتاً در مناطق کوهستانی پنجشیر، بدخشان و تخار رخ داد، اما طالبان با استفاده از نیروهای ویژه، عملیاتهای هدفمند و کنترل شدید مسیرهای ارتباطی، توانست دامنه این فعالیتها را محدود نگه دارد. با این حال، حضور این گروهها هرچند محدود، نشاندهنده وجود نارضایتیهای محلی و شکافهای سیاسی است که در صورت تغییر شرایط میتواند دوباره فعال شود.
مهمترین تهدید امنیتی در سال ۱۴۰۴ همچنان داعش خراسان بود. این گروه با وجود فشارهای شدید طالبان، توانست حملات پراکنده اما مؤثر انجام دهد. حملات داعش عمدتاً در کابل، ننگرهار، بلخ و بدخشان رخ داد و اهداف آن شامل شیعیان، کارمندان دولتی، نیروهای طالبان و اماکن عمومی بود. داعش در سال ۱۴۰۴ از تاکتیکهای جدیدی مانند حملات کوچکمقیاس، استفاده از بمبهای مغناطیسی، حملات انتحاری محدود و هدفگیری تجمعات مذهبی استفاده کرد. طالبان بارها اعلام کرد که «داعش را ریشهکن کرده» اما شواهد نشان میدهد این گروه نهتنها نابود نشده، بلکه توانسته ساختارهای کوچک و چابک خود را حفظ کند. تحلیلگران معتقدند که داعش در سال ۱۴۰۴ ضعیفتر از گذشته بود، اما همچنان توانایی ایجاد ناامنی و بیثباتی را دارد.
در کنار تهدیدهای داخلی، سال ۱۴۰۴ شاهد افزایش تنشهای مرزی افغانستان با کشورهای همسایه بود. روابط با پاکستان بیش از همه پرتنش باقی ماند. درگیریهای مرزی در اسپینبولدک، تورخم و بخشهایی از خط دیورند چندین بار به تبادل آتش، بستهشدن گذرگاهها و توقف تجارت مرزی منجر شد. پاکستان بارها طالبان را متهم کرد که به تحریک طالبان پاکستان (TTP) اجازه فعالیت در خاک افغانستان میدهد، در حالی که طالبان این ادعا را رد کرد. اخراج گسترده مهاجران افغانستانی از پاکستان نیز به تنشهای امنیتی و انسانی دامن زد و روابط دو کشور را در وضعیت شکنندهای قرار داد.
روابط مرزی با ایران نیز در سال ۱۴۰۴ با چالشهایی همراه بود. اختلاف بر سر حقابه هلمند، کنترل مرزهای نیمروز و هرات و مسائل مربوط به مهاجران افغانستانی، باعث شد که چندین بار تنشهای محدود مرزی رخ دهد. هرچند این تنشها به درگیری گسترده تبدیل نشد، اما نشاندهنده حساسیت روابط دو کشور و شکنندگی وضعیت مرزی بود. ایران و افغانستان تلاش کردند از تشدید تنش جلوگیری کنند، اما اختلافات ساختاری همچنان پابرجا ماند.
در مرزهای شمالی، روابط افغانستان با تاجیکستان و ازبیکستان نسبتاً آرامتر بود، اما نگرانیهای امنیتی درباره فعالیت گروههای افراطی در مناطق مرزی ادامه داشت. کشورهای آسیای مرکزی در سال ۱۴۰۴ همکاریهای امنیتی خود را با طالبان افزایش دادند، اما همچنان نسبت به حضور گروههای مسلح در شمال افغانستان حساس باقی ماندند.
در داخل کشور، طالبان برای حفظ امنیت، از مجموعهای از ابزارهای سختگیرانه استفاده کرد. ایجاد ایستهای بازرسی گسترده، نظارت شدید بر رفتوآمدها، کنترل فعالیتهای اجتماعی و محدودیت بر تجمعات عمومی، بخشی از این سیاستها بود. این اقدامات توانست سطح جرایم سازمانیافته، آدمربایی و سرقتهای مسلحانه را کاهش دهد، اما همزمان باعث محدودیتهای گسترده بر آزادیهای مدنی شد. بسیاری از شهروندان گزارش دادند که احساس امنیت فیزیکی افزایش یافته، اما فضای اجتماعی بستهتر شده است.
در حوزه مبارزه با مواد مخدر، حکومت طالبان در سال ۱۴۰۴ تلاش کرد سیاست ممنوعیت کشت خشخاش را ادامه دهد. این سیاست در برخی مناطق موفق بود و سطح کشت کاهش یافت، اما در برخی مناطق دیگر بهویژه در جنوب و غرب، گزارشهایی از کشت پنهانی و انتقال مواد مخدر منتشر شد. کاهش درآمد ناشی از مواد مخدر فشار اقتصادی بر کشاورزان محلی را افزایش داد و در برخی موارد باعث مهاجرت یا پیوستن افراد به گروههای مسلح شد.
در مجموع، امنیت افغانستان در سال ۱۴۰۴ ترکیبی از ثبات سخت، تهدیدهای پراکنده، فشارهای مرزی و چالشهای منطقهای بود. حکومت طالبان کنترل امنیتی را حفظ کرد، اما این کنترل، شکننده و وابسته به ابزارهای سختگیرانه بود. تهدید داعش، تنشهای مرزی، بحران مهاجرت و نبود مشارکت سیاسی عواملی هستند که میتوانند امنیت افغانستان را در سال ۱۴۰۵ با چالشهای جدیدی روبهرو کنند.