خبرگزاری دید: نخستین تلفات رزمی هواپیمای هشدار زودهنگام E‑۳ سنتری نیروی هوایی آمریکا شاید در نگاه اول یک حادثه محدود به یک فروند هواپیما بهنظر برسد، اما بررسی تاریخچه و وضعیت فعلی این ناوگان نشان میدهد که پیامدهای آن بسیار فراتر از یک خسارت تاکتیکی است. ناوگان آواکس آمریکا سالها است با فرسودگی، کمبود قطعه و کاهش توان عملیاتی دستوپنجه نرم میکند و از همین رو، از دست رفتن حتی یک فروند، میتواند شکافهای عمیق راهبردی ایجاد کند.
بوئینگ بین سالهای ۱۹۷۷ تا ۱۹۹۲ مجموعاً ۶۸ فروند E‑۳ تولید کرد که ۳۴ فروند آن به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. این نیرو برای دههها ناوگانی حدود ۳۰ فروندی را حفظ کرد، اما از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ تقریباً نیمی از آنها را بازنشسته کرد تا منابع محدود نگهداری بر تعداد کمتری متمرکز شود. طبق آمار مارچ سال جاری، تنها ۱۶ فروند در خدمت باقی مانده است. با این حال، این عدد صرفاً روی کاغذ معنا دارد؛ میانگین عمر ۴۵ ساله این هواپیماها باعث شده ضریب آمادگی عملیاتی آنها به حدود ۵۵ تا ۵۶ درصد برسد و در عمل، تنها ۹ فروند برای مأموریتهای رزمی آمادهاند.
این تعداد محدود باید قلمروی بسیار وسیع را پوشش دهد؛ از آلاسکا تا دریای کارائیب. هواپیمای منهدمشده در پایگاه شاهزاده سلطان نیز پیشتر در کیوراسائو برای مأموریتهای ویژه مستقر بود. در جریان آمادهسازی آمریکا برای رویارویی با ایران، شش فروند آواکس به غرب آسیا اعزام شد و تنها یکی دو فروند در آلاسکا و جاپان باقی ماندند. به این ترتیب، ذخیره عملیاتی آمریکا عملاً مصرف شد.
متحدان آمریکا نیز توان یا تمایل کافی برای جبران این کمبود ندارند. ناوگان ۱۸ فروندی ناتو که از ترکیه عملیات میکند، در صورت تمرکز بر ایران تنها دید دوربرد خواهد داشت و اروپا به دلیل جنگ اوکراین و نیاز به پوشش اسکاندیناوی، محدودیتهای جدی دارد. عربستان در حال ارتقای ناوگان پنجفروندی خود است و وضعیت عملیاتی آنها نامشخص است. بریتانیا ناوگان هفتفروندی خود را در ۲۰۲۱ بازنشسته کرد و فرانسه نیز چهار فروند موجود را بر مدیترانه و دریای سیاه متمرکز کرده است.
گزینه بازگرداندن آواکسهای ذخیرهشده در پایگاه دیویس ـ مونتان نیز واقعبینانه نیست. از ۱۸ فروند موجود، اغلب بهعنوان انبار قطعه استفاده شدهاند و سالها است که کانیبالایز شدهاند و بازسازی آنها هزینهبر و بسیار کماحتمال است.
در نتیجه، حجم مأموریتهای آواکس آمریکا حدود ۱۰ درصد و در غرب آسیا تا ۲۰ درصد کاهش یافته است؛ در حالی که تهدید پهپادهای دوربرد ایران همچنان رو به افزایش است. از سوی دیگر، برنامه جایگزینی E‑۳ با E‑۷ ویجتیل نیز با تأخیر مواجه است. همین وضعیت باعث شده از دست رفتن یک فروند آواکس، برای آمریکا نه یک حادثه تاکتیکی، بلکه یک چالش راهبردی باشد.