میز بینالملل خبرگزاری دید: پیام رهبر انقلاب اسلامی، آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، در چهلمین روز شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی را میتوان نقطه عطفی تاریخی در گذار ایران از مرحله «میدان» به مرحله «مذاکره» دانست. این پیام نهتنها به تثبیت قدرتمند جایگاه رهبری جدید در معادلات صلح و جنگ با دشمن متجاوز کمک میکند، بلکه چارچوب بنیادین روانی، اجتماعی و سیاسی ورود ایران به مذاکرات اسلامآباد را نیز تعیین میکند. زمانبندی انتشار این پیام ـ اندکی قبل از آغاز مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد و همزمان با چهلمین روز شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی ـ نشان میدهد که هدف آن صرفاً تسلیت اربعین رهبر شهید، یا زنده نگه داشتن یاد و خاطره آن امام شهید نیست، بلکه نوعی «مانیفست راهبردی» برای مرحله توقف جنگ است.
در این پیام، رهبر معظم انقلاب اسلامی، پیوندی پایدار و مستقیم میان «خون رهبر شهید» و «قدرتگیری کنونی ایران» برقرار کرد و نشان داد شهادت در مکتب و فرهنگ اسلام، اگرچه دسترسی فیزیکی و ملموس به رهبر شهید را قطع کرده است، اما مانع نقشآفرینی او در معادلات میدانی نمیشود و نقطه آغاز برکات بسیار و بیشمار خون عاشورایی آن پیشوای برتر و برگزیده در جهتدهی به جامعه و ترسیم خطوط راهبردی حرکت جمعی و فراگیر مردم به سمت افقهای درخشان دستیابی به پیروزیهای بزرگی است که چه بسا در زمان حیات دنیوی ایشان، دور از دسترس مینمود.
ضمن این که توصیف رهبر شهید بهعنوان فقیهی بصیر، زمانشناس و نهادساز، در واقع نوعی انتقال سرمایه نمادین و میراث و مشروعیت تاریخی ایشان به رهبری تازه است. این پیوند، علاوه بر تثبیت جایگاه رهبری جدید، به جامعه این پیام را میدهد که شاکله انقلاب اسلامی، دچار سستی و گسست نشده و با صلابت و جدیت بیشتر تداوم دارد.
اما از آنجا که در نظامهای مردممدار و دارای ریشههای عمیق و ناگسستنی دینی ـ مردمی، شاید مهمترین بخش پیام شب گذشته رهبر معظم انقلاب اسلامی، تأکید بر استمرار حضور مردم ایران در خیابانها و میادین شهرهای سراسر کشور باشد. این تأکید، در شرایطی که جنگ متوقف شده و قرار است هیاتهای مذاکرهکننده دوطرف از امروز در پایتخت پاکستان بر سر چارچوب آتشبس و پایان جنگ وارد مذاکره شوند، معنایی فراتر از یک توصیه اخلاقی دارد و نشان میدهد که رهبری جدید، حضور مردمی را یکی از مهمترین «اهرمهای فشار» تعیینکننده در مذاکرات میداند؛ زیرا همچنان که حضور میدانی مردم در چهل و هفت سال عمر انقلاب اسلامی و چهل روز پس از شهادت رهبر حکیم انقلاب، ضامن بقا و پایداری نظام اسلامی و تقویت روحیه رزمندگی مجاهدان سنگرنشین بوده است، اکنون نیز مهمترین پشتوانه تیم مذاکرهکننده در میدان دیپلماسی است. این نگاه، حضور مردمی را بخشی مهم و مبنایی از سازوکار قدرت ملی تعریف و تأکید میکند که نظامی که با ایمان و اراده مردم بر سر کار آمده است، با بمب و موشک متجاوزان، فرو نمیپاشد و پیام راهبردی رهبر جدید نیز به همان اندازه که مانع از فرسایش روحیه عمومی در دوره سکوت نظامی میشود، جامعه را در حالت آمادهباش سیاسی نگه میدارد.
بخش دیگر پیام رهبر انقلاب اسلامی، خطاب به همسایگان جنوبی و متجاوزان آمریکایی ـ اسرائیلی، حاوی ترکیبی از هشدار و بازدارندگی است. تأکید بر این که آنان «در حال دیدن یک معجزه» هستند و باید «در جای درست بایستند» متضمن این معنا است که اولا ایران در این جنگ نامتقارن تحمیلی، به نمایندگی از جبهه تاریخی حق در مقابل باطل ایستاده است و پیروزی و شکستناپذیریاش، ریشه در حمایت و هدایت «الله» دارد و ثانیا همراهی همسایگان جنوبی ایران با دشمن آمریکایی ـ صهیونی، یا سکوت و انفعال آنان در برابر این تجاوز، انتخابی نادرست و دارای پیامدهایی زیانبار و جبرانناپذیر برای خودشان است.
افزون بر این، تکیه و تأکید رهبر انقلاب اسلامی بر دریافت «غرامت صدمات و خونبهای شهدا» سقف مطالبات ایران را در مذاکرات و چشمانداز نهایی آن را با این چارچوب مشخص کرد که ایران وارد مذاکره میشود، اما نه از موضع ضعف و نه با هدف صرفاً پایان دادن به جنگ، بلکه با هدف تثبیت دستاوردها و مطالبه امتیازهای استراتژیک مبتنی بر تحمیل هزینههای راهبردی سنگین بر دشمنان متجاوز.
از جانب دیگر، با آن که پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی تا اینجا مصداق «اشداء علی الکفار» بود، اما در کنار آن، جمله «ایران طالب جنگ نیست» مخابرهکننده پیام آرامسازی به منطقه است و نشان میدهد که ایران از مذاکره رویگردان نیست، اما نه به بهای عقبنشینی از حقوق خود و چشمپوشی از مطالبات مشروع مردم خویش.
در این میان، زمانبندی انتشار پیام، موضوع مهم دیگری است که «زمانشناسی» داهیانه و راهبردی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. این پیام درست در شرایطی منتشر شد که جنگ متوقف شده و مذاکرات اسلامآباد در آستانه شروع است. چنین زمانبندیای نشان میدهد که پیام، هدفمندانه در پی «چارچوبگذاری» برای مرحله جدید جنگ است: تثبیت روایت پیروزی، تقویت انسجام داخلی، ارسال سیگنال بازدارندگی به منطقه و تعیین خطوط سرخ برای دشمن متجاوز.
در مجموع، پیام شب گذشته آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی، سندی راهبردی همزمان دارای سه کارکرد تعیینکننده و کلیدی است: تثبیت مقتدرانه رهبری جدید، مدیریت هوشمندانه افکار عمومی در دوره گذار و تعیین راهبردی چارچوب مذاکرات پیش رو. این پیام نشان داد که ایران به عنوان یک قدرت برتر، وارد مرحلهای شده که در آن، میدان و مذاکره نه در تقابل، بلکه در امتداد یکدیگر تعریف میشوند و هر دو برای شکل دادن به چشمانداز نهایی جنگ و نظم منطقهای آینده و صد البته بر اساس اهداف راهبردی جمهوری اسلامی به کار گرفته میشوند.
راحل موسوی