میز بینالملل خبرگزاری دید: تصمیم ایران برای عدم حضور در دور بعدی مذاکرات در اسلامآباد، صرفاً یک جابهجایی تقویمی یا تاکتیک مقطعی نیست، بلکه بازتاب یک بحران عمیق بیاعتمادی به ایالات متحده و تردید نسبت به کارآمدی میانجیگری پاکستان است. این تصمیم در بستری اتخاذ شده که ایران معتقد است چارچوب ابتدایی توافقشده، بهصورت سیستماتیک از سوی آمریکا نقض شده است.
نقطه آغاز این روند به ورود پاکستان به عنوان میانجی و طرح درخواست آتشبس از سوی آمریکاییها بازمیگردد. ایران در پاسخ، یک چارچوب ۱۰ بندی برای آتشبس و مذاکرات پس از آن ارائه کرد؛ چارچوبی که از سوی آمریکا پذیرفته و توسط پاکستان نیز بهعنوان مبنای مشترک اعلام شد. با این حال، روند تحولات بعدی نشان داد واشنگتن ارادهای برای پایبندی واقعی به این چارچوب ندارد.
نخستین نشانه این بیاعتمادی، به مساله لبنان گره خورده است. آمریکا برخلاف تعهدات خود، آتشبس در لبنان را به اسرائیل «دیکته» نکرد و همین امر، در همان روزهای ابتدایی، مذاکرات را با موانع جدی روبهرو ساخت. این تعلل نه یک اختلاف فنی، بلکه نشانهای از دوگانگی رفتاری آمریکا در میدان و میز مذاکره بود.
در دور اول مذاکرات اسلامآباد، آمریکاییها مطالبات حداکثری و «زیادهخواهانه» مطرح کردند که عملاً با چارچوب نخستین مورد توافق، در تعارض بود. این رفتار از منظر ایران نشان میداد که واشنگتن تلاش دارد شکستهای میدانی را با امتیازگیری در میز مذاکره جبران کند؛ رویکردی که نه تنها غیرواقعبینانه، بلکه نشانهای از عدم پذیرش موازنه جدید قدرت است. همین امر موجب شد مذاکرات اسلامآباد به بنبست نزدیک شود.
با تشدید تنشها، ایران تهدید حمله موشکی به اسرائیل را مطرح کرد؛ تهدیدی که آمریکا را ناگزیر به عملیاتی کردن آتشبس در لبنان کرد. در پی آن، وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، اعلام کرد تهران در چارچوب توافق نخستین، تنگه هرمز را به روی کشتیهای تجاری باز میکند، اما این گام اعتمادساز نیز با تداوم اقدامات خصمانه آمریکا در قالب «محاصره دریایی ادعایی» پاسخ داده شد و شکاف بیاعتمادی را عمیقتر کرد.
در روزهای اخیر نیز پیامهای رد و بدلشده میان دو طرف، نشاندهنده عقبنشینی آمریکا از مطالبات حداکثری یا تعدیل مواضع نبوده است. تهران این وضعیت را نشانهای از فقدان اراده واقعی واشنگتن برای دستیابی به توافق «منصفانه» میداند. بر همین اساس، تصمیم نهایی ایران این بوده که حضور در دور جدید مذاکرات را «اتلاف وقت» تلقی کند و وارد این «شُوی آمریکایی» نشود.
اعلام رسمی این تصمیم از طریق پاکستان، در واقع پیام سیاسی روشنی دارد: ایران میخواهد نشان دهد که بدون تضمینهای عینی و پایبندی عملی به تعهدات، نه میانجیگری ثالث و نه فشار دیپلماتیک، نمیتواند این کشور را به میز مذاکره بازگرداند. در این چارچوب، عدم حضور در اسلامآباد بیش از آن که یک قهر دیپلماتیک باشد، تلاشی برای بازتعریف قواعد بازی و ارسال این پیام است که از نگاه تهران، حفظ «حقوق قطعی ملت ایران» بر هرگونه نمایش مذاکرهمحور اولویت دارد.
نویسنده: محسن موحد