میز بینالملل خبرگزاری دید: دونالد ترامپ در حالی برای گفتوگو با شی جینپینگ راهی پکن شده که جنگ با ایران، بحران تنگه هرمز، تنشهای فزاینده پیرامون تایوان و رقابت تجاری با چین، موقعیت آمریکا را تضعیف کرده و دست رئیسجمهور ایالات متحده را در این دیدار خالیتر از همیشه نشان میدهد. چین اکنون در هر سه پرونده کلیدی، ایران، تایوان و تجارت، کارتهای مهمتری در اختیار دارد.
سفر دونالد ترامپ به چین در شرایطی انجام شده که جهان با موجی از نااطمینانیهای ژئوپلتیکی روبهرو است و واشنگتن بیش از هر زمان دیگری به همکاری پکن نیاز دارد. جنگ چهلروزه آمریکا با ایران که قرار بود بهسرعت به نتیجه مطلوب برسد، نهتنها اهداف اعلامی ترامپ را محقق نکرده، بلکه موقعیت ژئوپلتیکی آمریکا را تضعیف کرده و چین را در جایگاهی برتر قرار داده است. اکنون سه پرونده اصلی، ایران، تایوان و تجارت، بهطور مستقیم در دستور کار دیدار دو روزه ترامپ و شی جینپینگ قرار دارد؛ دیداری که میتواند مسیر آینده بحرانهای بینالمللی را تعیین کند.
ایران؛ جنگی که آمریکا را به چین وابستهتر کرد
ترامپ تصور میکرد پیروزی سریع در جنگ با ایران، یکی از اعضای «محور آشوب» را از معادله حذف کرده و دست او را در رقابت با چین بازتر میکند، اما نتیجه خلاف این بود: ایران نهتنها تسلیم نشد، بلکه با تکیه بر توان موشکی و پهپادی خود، هزینههای جنگ را برای آمریکا افزایش داد. اکنون واشنگتن برای مدیریت سه چالش اساسی به چین نیاز دارد:
نخست، فشار بر تهران برای بازگشایی تنگه هرمز
تهدیدات مکرر ترامپ مبنی بر حمله به زیرساختهای ایران نتوانسته رفتار تهران را تغییر دهد. از آنجا که چین بزرگترین خریدار نفت ایران و یکی از مهمترین بازیگران در شکستن محاصره اقتصادی تهران است، ترامپ امیدوار است شی بتواند ایران را به تعدیل مواضعش وادار کند.
دوم، کاهش حمایتهای نظامی چین از ایران
گزارشهای غیررسمی درباره کمکهای اطلاعاتی و فناوری چین به برنامه موشکی و پهپادی ایران، واشنگتن را نگران کرده است. آمریکا این حمایتها را یکی از عوامل اصلی تابآوری ایران در جنگ میداند و تلاش میکند پکن را به محدود کردن این همکاریها ترغیب کند.
سوم، تأمین عناصر کمیاب مورد نیاز صنایع دفاعی آمریکا
جنگ با ایران ذخایر تسلیحات راهبردی آمریکا را تحت فشار قرار داده و تولید بسیاری از این تجهیزات به عناصر کمیابی وابسته است که استخراج آنها عمدتاً در اختیار چین قرار دارد. ترامپ در این سفر بهدنبال تضمین مسیر واردات این مواد حیاتی است.
با این حال، چین انگیزهای برای قطع حمایت راهبردی از ایران ندارد. تهران برای پکن یک بازیگر کلیدی در مهار آمریکا است و مقاومت ایران، توان واشنگتن را فرسودهتر میکند، اما چین از تداوم ناامنی در تنگه هرمز نیز نگران است و ممکن است برای بازگشایی مسیر انرژی جهانی، فشار محدودی بر ایران وارد کند.
تایوان؛ کارت اصلی چین در برابر ترامپ
در حالی که واشنگتن بر حمایت از تایوان تأکید دارد، مواضع ترامپ در دور دوم ریاستجمهوریاش درباره این جزیره مبهم بوده است. چین در این پرونده دو مطالبه کلیدی دارد: توقف کمکهای نظامی آمریکا به تایوان و نزدیکشدن موضع رسمی واشنگتن به سیاست «چین واحد» و رد صریح استقلال تایوان.
پذیرش هر یک از این مطالبات، چرخشی اساسی در سیاست آسیایی آمریکا خواهد بود و میتواند متحدان منطقهای واشنگتن، از جاپان و کوریای جنوبی تا فیلیپین و استرالیا را نگران کند. این کشورها بیم دارند ترامپ برای کسب امتیاز از چین در پرونده ایران یا تجارت، منافع امنیتی آنان را قربانی کند.
تجارت؛ میدان اصلی چانهزنی
در حوزه اقتصادی، آمریکا بهدنبال کاهش کسری تجاری با چین، افزایش دسترسی شرکتهای آمریکایی به بازار چین و محدود کردن یارانههای صنعتی پکن است. واشنگتن احتمالاً از چین خواهد خواست واردات محصولات کشاورزی، انرژی و کالاهای صنعتی آمریکا را افزایش دهد.
در مقابل، چین خواهان کاهش تعرفههای آمریکا، نرمتر شدن محدودیتهای صادرات فناوریهای پیشرفته و کاهش فشار بر شرکتهای بزرگ فناوری خود است. پکن همچنین بهدنبال تسهیل سرمایهگذاری شرکتهای چینی در بازار آمریکا است.
چشمانداز دیدار؛ دست خالی ترامپ، کارتهای پرقدرت چین
ترامپ این بار با دست پر به پکن نرفته است. جنگ با ایران، بحران تنگه هرمز، فشار بر ذخایر تسلیحاتی آمریکا و نگرانی متحدان آسیایی، موقعیت او را تضعیف کرده است. در مقابل، چین در هر سه پرونده اصلی، ایران، تایوان و تجارت، ابزارهای فشار مؤثرتری در اختیار دارد.
با این حال، پکن نیز از بیثباتی طولانیمدت در خلیج فارس و افزایش قیمت نفت نگران است و ممکن است برای مدیریت بحران، نقش فعالتری ایفا کند. نتیجه دیدار ترامپ و شی میتواند بر توازن قدرت جهانی، آینده جنگ با ایران، وضعیت تایوان و مسیر رقابت اقتصادی دو قدرت تأثیرگذار باشد.
نویسنده: سید رضا موسوی