عبدالرؤوف توانا
خبرگزاری دید: در منطق اجتماعی و سیاسی، همانگونه که در طبیعت «مگس بر زخم مینشیند» در ساختار جوامع نیز دشمنان و عوامل بحرانزا از نقاط ضعف، شکافها و زخمهای درونی نفوذ میکنند. هیچ تهدید بیرونی بهصورت تصادفی وارد یک جامعه سالم نمیشود، بلکه همواره از بستر ضعف داخلی، بیعدالتی، نارضایتی و فروپاشی اعتماد عبور میکند. بنابراین امنیت پایدار، پیش از آنکه یک مساله بیرونی باشد، یک وضعیت درونی است.
سلامت هر جامعه از کوچکترین واحد آن، یعنی خانواده آغاز میشود. خانوادهای که در آن محبت، عدالت، توجه و مسوولیتپذیری حاکم باشد، انسانهای سالم، متعادل و مقاوم تربیت میکند. در مقابل، خانوادهای که در آن بیعدالتی، بیتوجهی و خشونت حاکم باشد، نخستین زخمهای اجتماعی را تولید میکند.
این الگو در سطح جامعه و کشور نیز تکرار میشود. جامعهای که بر پایه آگاهی، عدالت اجتماعی، فرصتهای برابر و نظم اخلاقی اداره شود، کمتر دچار بحران، فساد و گسست میگردد، اما هرگاه شکافهای اجتماعی، تبعیض، فساد و بیاعتمادی گسترش یابد، همان جامعه به بستر مناسب نفوذ بحرانها و تهدیدهای بیرونی تبدیل میشود.
در سطح کلان، نقش رهبری و نظام مدیریتی تعیینکننده است. رهبری سالم، رهبریای است که جامعه را همچون یک پیکر واحد ببیند و نسبت به همه اقشار، احساس مسوولیت برابر داشته باشد. هرگاه عدالت در تصمیمگیریها حاکم باشد و مردم احساس تعلق و حمایت کنند، زخمهای اجتماعی کاهش یافته و جامعه به سمت ثبات حرکت میکند. اما در صورت ضعف مدیریتی، بیعدالتی و فاصله گرفتن از مردم، شکافها افزایش یافته و همان شکافها به دروازه نفوذ تهدیدها تبدیل میشوند.
درسها و اندرزها
۱٫ امنیت پایدار از درون آغاز میشود، نه از مرزها و ابزارهای صرفاً بیرونی.
۲٫ خانواده، نخستین و مهمترین کارخانه تولید سلامت یا بیماری اجتماعی است.
۳٫ عدالت و اعتماد اجتماعی، مهمترین سپر در برابر بحرانها و نفوذها هستند.
۴٫ هر زخم داخلی در جامعه، به یک نقطه نفوذ برای تهدیدهای بیرونی تبدیل میشود.
۵٫ رهبری عادلانه و مسوول، مهمترین عامل پیشگیری از ایجاد شکافهای اجتماعی است.
۶٫ جامعه سالم، جامعهای است که در آن «زخم تولید نمیشود»، نه صرفاً زخمها درمان شوند.
در نهایت، منطق «مگس و زخم» یک اصل راهبردی در فهم امنیت فردی و اجتماعی ارائه میدهد: هرجا زخم باشد، امکان نفوذ وجود دارد؛ و هرجا سلامت، عدالت و آگاهی حاکم باشد، نفوذ بیرونی بیاثر میشود. بنابراین، راه نجات جوامع نه در واکنش به تهدیدها، بلکه در پیشگیری از ایجاد زخمهای درونی است. جامعهای که در آن خانواده سالم، جامعه عادلانه و رهبری مسئول وجود داشته باشد، به بدنی تبدیل میشود که نه زخم دارد و نه روزنی برای نفوذ دشمن.