نویسنده: دکتور فضلالهادی وزین ـ عضو شورای عالی مجمع فقهی و مطالعات اسلامی افغانستان و عضو اتحاد جهانی علمای مسلمان
خبرگزاری دید: گزارشهای تاییدشده از ولایت هرات میرساند که اداره امر به معروف حاکمیت کنونی از دیروز به اینسو زنان باحجابی را که چادری یا چادرنماز نپوشیده باشند، اذیت و بازداشت میکند.
این عمل نهتنها در مخالفت واضح و صریح احکام و ارزشهای دین اسلام قرار دارد، بلکه در تناقض آشکار با ارزشهای اخلاقی و عنعنات مثبت فرهنگ ملت افغانستان است و باعث بر هم خوردن سِلم اجتماعی میشود.
شریعت اسلامی و مذهب حنفی برای حجاب زن مسلمان، پوشش معین و مشخصی را تعیین نکرده است، بلکه هر پوششی که شروط ستر و حجاب شرعی را برآورده بسازد، همان حجاب شرعی است .
هیچ حاکمیت و هیچ شخص و جهتی شرعا حق ندارد پوشش معین و رسم و رواج خاصی را بهنام حجاب بر زنان مسلمان تحمیل کند.
چادری یا چادرنماز نه در وقت پیامبر اکرم (صلیالله علیه وآله وسلم) و صحابه کرام (رضوان الله تعالی علیهم اجمعین) و نه در عصر تابعین (رحمهم الله تعالی) و نه بعد از آن مروج بود و نه در مذهب و فقه حنفی به آن توصیه شده است و بیش از يک رسم و رواج، هیچ جایگاه شرعی و فقهی ندارد و اجبار زنان مسلمان به پوشیدن آن، یک عمل ناجایز و منکر است.
تحمیل چادری بر زنان مسلمان با زور و زندان اگر از یک طرف عمل ناجایز و نامشروع است، از طرف دیگر عواقب منفی زیادی دارد و سبب انزجار مردم و خدشهدار شدن چهره دین و شریعت و حجاب در اذهان میشود.
شریعت اسلامی با اجبار کور، فشار اجتماعی و برخوردهای تحقیرآمیز تطبیق نمیشود، بلکه اساس آن بر حکمت، رحمت، موعظه نیکو و اصلاح واقعی انسانها استوار است. قرآن کریم میفرماید: ﴿ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ﴾ «با حکمت و پند نیکو به راه پروردگارت دعوت کن.» (النحل: ۱۲۵)
این آیه یک اصل بزرگ را بیان میکند: حتی دعوت به ارزشهای دینی باید با روش درست و حکیمانه باشد. تبدیل یک مساله فقهی و اجتماعی به ابزار فشار و زندان، نهتنها حکمت دعوت را نقض میکند، بلکه میتواند مردم را از ارزشهایی که قرار است به آن نزدیک شوند، دور سازد.
در فقه اسلامی، از جمله در مذهب حنفی، اصل حجاب و ستر برای زن مسلمان مورد توجه است، اما شریعت، یک لباس خاص و یک شکل معین را به عنوان تنها صورت حجاب بر همه زنان تحمیل نکرده است. تفاوت میان «حکم شرعی» و «رسم و فرهنگ اجتماعی» امری روشن در میراث فقهی مسلمانان است.
هیچ شخص، گروه یا ادارهای حق ندارد یک «برداشت شخصی» یا یک «عادت منطقهای » را در جایگاه «حکم قطعی دین» قرار داده و با زور بر مردم تحمیل کند؛ زیرا چنین کاری میتواند به نام دین، از روح دین فاصله ایجاد کند.
رسول اکرم صلی الله علیه وسلم فرموده اند: «إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ:» همانا دین آسان است. (صحیح بخاری)
و نیز فرمودند: «يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا، وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا:» آسان بگیرید و سخت نگیرید؛ مژده دهید و مردم را متنفر نسازید. (صحیح بخاری و مسلم)
این رهنمود نبوی نشان میدهد که دعوت به خیر باید به شیوهای انجام شود که محبت به دین را افزایش دهد، نه این که باعث نفرت و بدبینی نسبت به ارزشهای اسلامی گردد.
تحمیل یک نوع خاص از پوشش با زور، تهدید یا زندان، افزون بر این که با روش حکیمانه امر به معروف سازگار نیست، میتواند پیامدهای منفی اجتماعی داشته باشد و چهره زیبای حجاب و شریعت را در ذهن مردم آسیب بزند.
همچنان پیامبر -علیه الصلاة و السلام – می فرمایند: «إِنَّ الرِّفْقَ لَا يَكُونُ فِي شَيْءٍ إِلَّا زَانَهُ، وَلَا يُنْزَعُ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا شَانَهُ:» نرمی و مدارا در هر چیزی باشد آن را زیبا میسازد و از هر چیزی گرفته شود آن را زشت میکند. (صحیح مسلم)
پس اگر روش اجرای یک امر دینی که مسلم باشد ـ چه رسد به چادری که امر مسلم دینی و شرعی مسلم نیست ـ باعث نفرت، ترس، تحقیر و بدبینی نسبت به دین شود، باید در آن روش تجدید نظر کرد؛ زیرا هدف شریعت اصلاح انسان است، نه شکستن کرامت او.
امر به معروف، به معنای تحمیل، تعقیب و زندانی کردن مردم نیست؛ امر به معروف یعنی دعوت به خیر با اخلاق، دانش و حکمت. جامعه با آگاهی اصلاح میشود، نه با زور و اجبار.
تحمیل چادری با تهدید و زندان، نه تنها از نظر اخلاقی و اجتماعی پیامدهای خطرناک دارد، بلکه میتواند سبب خدشهدار شدن چهرهٔ حجاب و ارزشهای اسلامی در ذهن نسل جوان شود.
از مسوولان امور در حاکمیت کنونی خواسته میشود که فوراً به این شیوهها پایان داده، به جای اجبار و برخورد، مسیر آموزش، اقناع و گفتوگوی دینی را انتخاب کنند؛ زیرا دفاع از شریعت، با رعایت حکمت و عدالت ممکن است، نه با اقداماتی که فاصله میان مردم و ارزشهای دینی را بیشتر میسازد.
و الله الموفق و الهادی إلی سواء السبیل.