خبرگزاری دید: سفر پاپ لئو چهاردهم در ۱۶ جوزا به اسپانیا فراتر از یک دیدار مذهبی بود و به صحنهای برای آشکار شدن شکاف عمیق میان آموزههای کلیسای کاتولیک و سیاستهای ضدمهاجرت جریان راست افراطی تبدیل شد؛ شکافی که میتواند معادلات سیاسی و انتخاباتی اسپانیا را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
دیدار پاپ لئو چهاردهم از اسپانیا بار دیگر نشان داد که مذهب در این کشور همچنان عنصری تعیینکننده در سیاست است. هرچند انتظار میرفت حزب راست افراطی ووکس به رهبری سانتیاگو آباسکال بیشترین استقبال را از سفر رهبر کاتولیکهای جهان داشته باشد، اما پیامهای پاپ عملاً در تضاد مستقیم با گفتمان این حزب قرار گرفت.
پاپ در سخنرانی خود در پارلمان اسپانیا با اشاره به سنت فکری «مکتب سالامانکا» تأکید کرد معیار سنجش قدرت سیاسی، نحوه رفتار آن با اقشار آسیبپذیر است. این پیام، در شرایطی که بحث مهاجرت به یکی از اصلیترین خطوط شکاف سیاسی در اسپانیا تبدیل شده، بهطور غیرمستقیم انتقاد از سیاستهای سختگیرانه ضدمهاجرتی ووکس تلقی شد.
حزب ووکس طی سالهای اخیر خواهان اجرای سیاست «مهاجرت معکوس» شده است؛ طرحی که اخراج مهاجران فاقد مدرک، محدودسازی ورود پناهجویان و کاهش حمایتهای اجتماعی از اتباع خارجی را دنبال میکند. این مواضع، با تأکید کلیسای کاتولیک بر کرامت انسانی و حمایت از مهاجران در تضاد آشکار قرار دارد.
پاپ لئو در ادامه سفر خود از گران کاناریا بازدید کرد؛ منطقهای که یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت از آفریقا به اروپا محسوب میشود. او در این سفر بر رنج پناهجویانی تمرکز کرد که جان خود را در مسیر خطرناک اقیانوس اطلس از دست میدهند. همین رویکرد باعث شده او پیشتر نیز در موضوع مهاجرت با دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دچار اختلاف شود.
در مقابل، دولت پدرو سانچز از مواضع پاپ استقبال کرده است. دولت سوسیالیست اسپانیا اخیراً روند قانونیسازی وضعیت صدها هزار مهاجر فاقد مدرک را آغاز کرده و تلاش دارد رویکردی انسانیتر در قبال مهاجرت اتخاذ کند.
با این حال، بستر اجتماعی اسپانیا پیچیدهتر از دوگانه ساده چپ و راست است. این کشور طی دهه اخیر شاهد افت محسوس دینداری بوده و سهم کسانی که خود را کاتولیک میدانند کاهش یافته است، اما همزمان، در میان نسل جوان، نوعی بازگشت به هویت مذهبی مشاهده میشود؛ پدیدهای که با رشد گرایشهای محافظهکارانه و راستگرایانه نیز همراه شده است.
پاپ لئو در مراسم عشای ربانی بزرگ مادرید، که با حضور صدها هزار نفر برگزار شد، مرزبندی روشنی میان ایمان مسیحی و سیاستهای راستگرایانه ترسیم کرد. جمله کلیدی او «هیچکس نمیتواند در برابر خدا زانو بزند و همزمان برادر خود را تحقیر کند» به یکی از مهمترین پیامهای این سفر تبدیل شد.
این مواضع میتواند پیامدهای مستقیمی بر انتخابات سراسری آینده اسپانیا داشته باشد. ووکس در حال تقویت همکاری با حزب مردمی اسپانیا است و امید دارد در صورت پیروزی محافظهکاران، در سطح ملی نیز به قدرت نزدیکتر شود، اما نزدیکی این ائتلاف به سیاستهای ضد مهاجرتی ممکن است بخشی از رأیدهندگان کاتولیک میانهرو را از آن دور کند.
با این همه، نباید سفر پاپ را بهعنوان حمایت کامل از جریان چپ تعبیر کرد. کلیسای کاتولیک در موضوعاتی مانند خانواده و سقط جنین همچنان به مواضع محافظهکارانه نزدیکتر است تا دیدگاههای سوسیالیستها. از همین رو، واتیکان معمولاً ترجیح میدهد در بازیهای حزبی وارد نشود و فاصله خود را از همه جناحها حفظ کند.
در سطحی عمیقتر، دفاع کلیسا از مهاجران صرفاً موضعی اخلاقی نیست، بلکه با آینده خود این نهاد نیز گره خورده است. مرکز ثقل مسیحیت جهانی بهتدریج از اروپا به جنوب جهانی، یعنی آفریقا، آمریکای لاتین و بخشهایی از آسیا، منتقل میشود؛ همان مناطقی که بخش مهمی از مهاجران اروپا از آنجا میآیند.
در نهایت، سفر پاپ لئو به اسپانیا نشان داد که کلیسای کاتولیک، با وجود کاهش نفوذ سنتی مذهب در اروپا، همچنان بازیگری اثرگذار در عرصه سیاسی است. در کشوری که هویت مذهبی هنوز با هویت سیاسی درهمتنیده است، سخنان پاپ ناگزیر رنگوبویی سیاسی پیدا میکند؛ بهویژه آن که این بار بیش از همه، راست افراطی اسپانیا را به چالش کشید.