خبرگزاری دید: آکادمی علوم افغانستان تحت کنترل طالبان اعلام کرده که نسخه تازهای از الفبای زبان پشهای را پس از سه دهه بازنگری منتشر کرده؛ اقدامی که این نهاد آن را «علمی و حرفهای» توصیف میکند، اما شماری از زبانپژوهان آن را دخالت سیاسی در ساختار یک زبان بومی میدانند.
این نهاد با انتشار اعلامیهای گفته که فهرست جدید حروف پشهای پس از بازنگری کامل تدوین شده و میتواند به آموزش و حفظ این زبان کمک کند. نسخه نخستین الفبای پشهای در سال ۱۳۶۷ توسط انستیتوت زبان و ادب دری تهیه شده بود و ۴۷ حرف داشت و شامل حروف مشترک با عربی، فارسی و پشتو بود.
طالبان اکنون پنج حرف تازه به این فهرست افزوده و تعداد حروف را به ۵۲ رسانده است. در میان این تغییرات، حرف «ڵ» بهعنوان نشانهای ویژه و مختص زبان پشهای معرفی شده و «و» ناخوانا و نشانههای حرکتی عربی مانند پیش، زیر و زبر نیز در فهرست حروف گنجانده شدهاند. این موضوع از نگاه کارشناسان، مرز میان «حرف» و «علامت آوایی» را مخدوش میکند و ساختار نوشتاری را پیچیدهتر میسازد.
زبانپژوهان تأکید دارند که اصلاح نظام نوشتاری یک زبان معمولاً باید بر پایه پژوهش میدانی، بررسی نیازهای آموزشی و مشورت با جامعه گویشور انجام شود، نه در قالب یک تصمیم اداری. شماری از پژوهشگران نیز معتقدند طالبان با این اقدام در پی تثبیت الگوی نوشتاری مورد نظر خود و یکدستسازی زبانهای محلی با ساختارهای رسمی مورد تأکید این گروه است.
با این حال، برخی استادان زبانهای بومی افغانستان میگویند افزودن حرف «ڵ» میتواند به ثبت دقیقتر آواهای خاص پشهای کمک کند و از این جهت بخشی از اصلاحات قابل دفاع است؛ هرچند آنها نیز بر ضرورت شفافیت و اتکا به پژوهشهای مستقل تأکید دارند.
طالبان در اعلامیه خود زبان پشهای را «یکی از زبانهای باستانی و آریایی» خوانده و آن را بخشی مهم از فرهنگ مردم شرق افغانستان دانسته است.
بر اساس برآورد بانک جهانی در سال ۱۳۹۸، جمعیت قوم پشهای حدود نیممیلیون نفر تخمین زده میشود و این گروه عمدتاً در ولایتهای ننگرهار، لغمان، کاپیسا، کنر، نورستان، پروان و بخشهایی از کابل زندگی میکنند.