خبرگزاری دید: در ۷ آگست ۲۰۲۶، سه کشور پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه پیمان دفاع مشترک مکه را امضا کردند. بر اساس این توافق، حمله به هر یک از اعضا به منزله حمله به همه تلقی میشود. داکتر احمدشاه، استاد حقوق دانشگاه LUMS در لاهور و دستیار سابق حقوقی وزارت خارجه پاکستان، این پیمان را «تلاشی برای ایجاد یک ناتوی خاورمیانهای» میخواند که میتواند معادلات امنیتی منطقه را تغییر دهد.
مبنای حقوقی و چالشهای اجرایی
به گفته او، این پیمان بر پایه ماده ۵۱ منشور ملل متحد (حق دفاع مشروع) بنا شده است. با این حال، اجرای آن با ابهامات جدی همراه است:
اقدامات پیشگیرانه: حق دفاع مشروع تنها پس از حمله مسلحانه فعال میشود، در حالی که ادعاهای مربوط به اقدامات پیشگیرانه همواره محل مناقشه بودهاند.
تهدیدات داخلی و غیردولتی: ورود به جنگهای داخلی مانند سوریه، یمن یا عراق میتواند پای اعضای پیمان را به درگیریهای فرسایشی بکشاند.
پیامدهای ژئوپلیتیک برای پاکستان
داکتر احمدشاه پنج چالش کلیدی را برای پاکستان برمیشمارد:
۱٫ عدم گسترش چتر هستهای: اسلامآباد بارها تأکید کرده که سلاح هستهای خود را در اختیار دیگران قرار نخواهد داد.
۲٫ تعهدات عملی مبهم: مشخص نیست پاکستان چگونه میتواند در برابر اسرائیل یا گروههای کرد از ترکیه حمایت کند، یا عربستان چه کمکی در برابر هند خواهد کرد.
۳٫ تنش با ایران: با توجه به مرز مشترک و جمعیت بزرگ شیعه در پاکستان، هرگونه رویارویی با ایران میتواند انسجام ملی را تهدید کند.
۴٫ تقابل با اسرائیل: این پیمان ممکن است پاکستان را به رویارویی مستقیم با اسرائیل بکشاند و روابط دفاعی هند و اسرائیل را تقویت کند.
۵٫ فشار بر برنامههای موشکی و هستهای: ورود به ترتیبات امنیتی خاورمیانه حساسیت غرب نسبت به توان هستهای و موشکی پاکستان را افزایش خواهد داد.
علامت سوال بزرگ: چرا چین نه؟
به باور داکتر احمدشاه، اگر پاکستان به دنبال پیمانهای دفاعی متقابل است، چین باید اولویت باشد. پروژه اقتصادی CPEC با سرمایهگذاری بیش از ۵۰ میلیارد دالر و کارنامه موفق تجهیزات چینی در جنگ چهارروزه می ۲۰۲۵ با هند، نشان میدهد که اتحاد با چین هم بازدارندگی پاکستان در برابر هند را تقویت میکند و هم مانع فرسایش نیروهای مسلح در منازعات خاورمیانه میشود.
جمعبندی
پیمان مکه میتواند به مثابه «ناتوی خاورمیانه» عمل کند، اما همانطور که داکتر احمدشاه هشدار داده، برای پاکستان بیش از آن که فرصت باشد، مجموعهای از ریسکهای ژئوپلیتیک و حقوقی به همراه دارد.
پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا اسلامآباد باید توان نظامی خود را در خاورمیانه صرف کند، یا با تمرکز بر چین و محور آسیایی، بازدارندگی پایدار در برابر هند ایجاد نماید؟
میز بین الملل- خبرگزاری دید