خبرگزاری دید: افغانستان امروز با یک آزمون بزرگ تاریخی روبهرو است؛ آزمونی که تنها در میدان سیاست و قدرت تعیین نمیشود، بلکه در ذهنها، زبانها، رسانهها، شبکههای اجتماعی و روابط میان مردم نیز جریان دارد.
دیروز سنگر ما در برابر اشغال بود؛ امروز سنگر ما در برابر تعصب، نفرت، تفرقه و جنگ شناختی و ترکیبی است. اشغالگر خاک را هدف میگیرد، اما تعصب، دلها، اعتماد و پیوندهای یک ملت را هدف قرار میدهد.
از همین رو، همانگونه که مردم افغانستان در برابر تجاوز و اشغال از سرزمین خود دفاع کردند، امروز نیز نیازمند یک بسیج ملی فکری، اخلاقی و اجتماعی برای دفاع از وحدت، عدالت، کرامت انسانی و آینده مشترک افغانستان هستیم.
هویت، حق است؛ تعصب، تهدید
قومیت، زبان، فرهنگ و پیشینه تاریخی، بخشهایی از هویت طبیعی و اجتماعی ما هستند، اما زمانی که هویت به ابزار برتریجویی، تحقیر، تبعیض و نفرت تبدیل شود، از یک سرمایه اجتماعی به یک تهدید ملی بدل میگردد.
هیچ قوم، زبان، مذهب یا منطقهای مالک انحصاری افغانستان نیست. افغانستان خانه مشترک همه ای افغانهاست و عزت آن در کرامت همه شهروندان، عدالت و همکاری مشترک نهفته است.
تعصب ریشههای اندیشه را میخشکاند، روح مدارا را تضعیف میکند و جامعه را از مسیر برادری و عدالت دور میسازد. اگر اجازه دهیم نفرت و قومگرایی افراطی در جامعه ریشه بدواند، بزرگترین سرمایههای افغانستان ــ اعتماد، همبستگی، دانش، شایستهسالاری و امید به آینده ــ آسیب خواهد دید.
جنگ امروز، جنگ بر سر ذهنها است
در عصر جنگهای ترکیبی و شناختی، شایعه، تحریف تاریخ، نفرتپراکنی، اطلاعات نادرست و تحریک احساسات میتواند جامعه را از درون فرسوده کند.
هر سخن، نوشته و پیامی که بدون مسوولیت منتشر میشود، میتواند یا پل اعتماد بسازد یا دیوار تفرقه. پس دفاع از افغانستان امروز تنها دفاع از مرزهای جغرافیایی نیست؛ دفاع از انسجام اجتماعی و مصونیت ذهنی جامعه نیز هست.
در این میدان، همه مسوولیت داریم؛ عالمان، دانشگاهیان، فرهنگیان، رسانهها، جوانان، نویسندگان، فعالان اجتماعی و هر شهروندی که سخنش بر افکار عمومی اثر میگذارد.
عدالت؛ ستون وحدت اسلامی مردم ما است
وحدت پایدار تنها با شعار ساخته نمیشود. وحدت زمانی ماندگار است که مردم در عمل، عدالت، فرصت برابر، احترام متقابل و شایستهسالاری را تجربه کنند. هیچ شهروندی نباید به دلیل قومیت، زبان، مذهب، منطقه یا وابستگی اجتماعی مورد تبعیض قرار گیرد. قانون برابر، فرصت برابر، مسوولیت برابر و کرامت برابر، پایههای اعتماد ملی و ثبات پایدار است.
رسالت دینی و ملی
اسلام انسان را به عدالت، اصلاح، کرامت و پرهیز از ظلم و برتریجویی ناروا فرا میخواند. قوم و نژاد وسیله شناخت انسانهاست، نه معیار برتری آنان.
از این رو، رسالت امروز عالمان دین و نخبگان فکری، تنها تبیین گذشته نیست؛ بلکه روشنگری، اصلاح اندیشه، مبارزه با جهل و نفرت و تقویت روحیه اخوت و عدالت نیز هست.
این مبارزه، مبارزهای فکری و اخلاقی است؛ نه انتقام، نه خشونت و نه نفرت متقابل؛ زیرا اگر برای مبارزه با تعصب، خود گرفتار تعصب شویم، با آتش به جنگ آتش رفتهایم.
فراخوان برای یک نقشه راه اسلامی
اکنون زمان آن است که از شعار عبور کنیم و یک طرح راهبردی اسلام حقیقی برای همگرایی اجتماعی و مقابله با تعصب و نفرت تدوین و عملی سازیم؛ طرحی که بتواند از سطح گفتار به برنامه و از برنامه به عمل برسد.
محورهای این نقشه راه میتواند چنین باشد:
۱. اصلاح گفتمان عمومی
ترویج زبان احترام، گفتوگو و همزیستی و مقابله با نفرتپراکنی.
۲. آموزش و آگاهی
تقویت آموزش شهروندی، تفکر انتقادی، سواد رسانهای و فرهنگ پذیرش تفاوتها.
۳. عدالت و شایستهسالاری
مبارزه با تبعیض، انحصار، فساد و روابط مبتنی بر قوم، زبان، منطقه و وابستگی.
۴. مسوولیت رسانهای و دیجیتال
مقابله با شایعه، تحریف، تحریک احساسات و تعمیم رفتار افراد به یک قوم یا جامعه.
۵. نقش علما و نخبگان
بسیج ظرفیت دینی، علمی، فرهنگی و اجتماعی برای روشنگری و تقویت همبستگی اسلامی .
۶. گفتوگوی ملی و اجتماعی:
تبدیل اختلافات به گفتوگو و یافتن راهحلهای مشترک به جای بازتولید خصومت.
۷. تاریخ برای عبرت، نه انتقام
شناخت زخمهای گذشته برای جلوگیری از تکرار آنها، نه انتقال نفرت از نسلی به نسل دیگر.
از همه مردم افغانستان دعوت میکنیم که بیایید برای تدوین و اجرای یک نقشه راه اسلامی برای عبور از تعصب، نفرت و تفرقه به سوی عدالت، همگرایی و اعتماد ملی سهم بگیریم.
این طرح متعلق به یک قوم، زبان، مذهب، منطقه یا جریان خاص نیست؛ متعلق به افغانستان و همه مردم افغانستان است.
دیروز در برابر اشغال، سنگر مشترک داشتیم؛ امروز نیز برای دفاع از آینده مشترک، به سنگر مشترک فکری و اجتماعی نیاز داریم.
در برابر جهل، آگاهی؛
در برابر نفرت، برادری؛
در برابر تبعیض، عدالت؛
در برابر تعصب، بصیرت؛
و در برابر تفرقه، همگرایی.
افغانستان با حذف یکدیگر ساخته نمیشود؛ با برادری، عدالت، شایستهسالاری و همدلی ساخته میشود.
در این خاک، در این مزرعه پاک،
به جز مهر، به جز عشق، دگر تخم نکاریم.
نَحْنُ قَوْمٌ أَعَزَّنَا اللَّهُ بِالْإِسْلَامِ، فَمَهْمَا نَطْلُبِ الْعِزَّةَ بِغَيْرِهِ أَذَلَّنَا اللَّهُ
ما قومی هستیم که الله ما را به وسیله اسلام عزت بخشیده است؛ پس هرگاه عزت را در غیر اسلام جستوجو کنیم، الله ما را ذلیل خواهد کرد.
نویسنده: عبدالرؤوف توانا