خبرگزاری دید: اظهارات الکسی شوتسوف، معاون دبیر شورای امنیت روسیه مبنی بر ایجاد پایگاه نظامی در آسیای مرکزی به بهانه تهدیدات امنیتی افغانستان، بار دیگر پرده از رقابت فزاینده قدرتهای جهانی بر سر آسیای مرکزی برداشت؛ منطقهای که پس از تحولات افغانستان به یکی از حساسترین کانونهای ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است. از منظر مسکو، غرب در تلاش است با برجستهسازی تهدیدات امنیتی ناشی از افغانستان، زمینه مشروعیتبخشی به حضور و نفوذ نظامی خود را در قلمرو سنتی نفوذ روسیه فراهم سازد.
واقعیت آن است که افغانستان طی دو دهه اخیر همواره در ادبیات امنیتی قدرتهای بزرگ، فراتر از یک بحران منطقهای تعریف شده و تهدیدات ناشی از افراطگرایی، تروریزم، قاچاق مواد مخدر و بیثباتی مرزی، به ابزاری برای توجیه حضور بازیگران خارجی در محیط پیرامونی آن تبدیل شدهاند. در این میان، آسیای مرکزی به دلیل موقعیت راهبردی و همجواری با روسیه، چین و افغانستان، اهمیت ویژهای در معادلات امنیتی جهان یافته است.
نگرانی روسیه از آنجا ناشی میشود که استقرار احتمالی زیرساختهای نظامی غرب در کشورهای آسیای مرکزی، صرفاً یک اقدام دفاعی تلقی نمیشود، بلکه بخشی از راهبرد گستردهتر مهار قدرتهای شرقی، بهویژه روسیه و چین، ارزیابی میگردد. از این منظر، «تهدید افغانستان» بیش از آن که یک دغدغه امنیتی باشد، به یک ابزار سیاسی برای بازتعریف موازنه قوا در اوراسیا تبدیل شده است.
با این حال، کشورهای آسیای مرکزی نیز دریافتهاند که تبدیل شدن به صحنه رقابت قدرتهای جهانی میتواند هزینههای سنگینی برای ثبات و امنیت داخلی آنان در پی داشته باشد. از همین رو، بسیاری از دولتهای منطقه تلاش دارند با حفظ توازن در روابط خارجی، از ورود به ائتلافهای نظامی جدید و تبدیل شدن به میدان رویارویی بلوکهای قدرت اجتناب کنند. در چنین شرایطی، آینده امنیت منطقه نه در گرو گسترش پایگاههای نظامی، بلکه در گرو همکاریهای منطقهای و مدیریت مشترک تهدیدات فرامرزی خواهد بود.
نویسنده: محسن موحد