خبرگزاری دید: هجوم نیروهای وابسته به وزارت عدلیه طالبان به حوزه علمیه خاتمالنبیین (ص) در کابل و بازداشت شماری از استادان و طلاب را نباید در حد یک اقدام اجرایی یا اختلاف حقوقی بر سر یک مرکز آموزشی تقلیل داد، بلکه این اقدام رخدادی است که پیامدهای عمیق اجتماعی، مذهبی و سیاسی در پی دارد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این حوزه که از مهمترین مراکز علمی و دینی شیعیان افغانستان محسوب میشود، با محاصره نیروهای طالبان و تلاش برای تخلیه مواجه شده و تعدادی از استادان و طلاب نیز بازداشت شدهاند.
از منظر راهبردی، هرگونه برخورد امنیتی با نهادهای مذهبی، بهویژه مراکزی که نقش آموزشی و هویتساز دارند، شکافهای اجتماعی را تشدید میکند و احساس بیاعتمادی را در میان اقشار مذهبی نسبت به حاکمیت افزایش میدهد؛ چیزی که با حکمرانی حکیمانه و عاقلانه در تعارض مطلق قرار دارد.
باید توجه داشت که حوزه علمیه خاتمالنبیین تنها یک ساختمان یا مجموعه آموزشی نیست، بلکه نمادی از حضور و هویت علمی و فرهنگی بخشی مهم از جامعه افغانستان است. از همین رو، برخورد قهری با چنین نهادی، حتی اگر با استدلالهای حقوقی همراه باشد، بدون شفافیت قضایی و اجماع اجتماعی، هزینههای سیاسی و اجتماعی سنگینی به دنبال خواهد داشت.
در بعد حکمرانی نیز این رویداد آزمونی برای طالبان است. حکومتها زمانی از ثبات پایدار برخوردار میشوند که اختلافات مربوط به نهادهای مدنی و دینی را از مسیر گفتوگو، قانون و دادرسی عادلانه حلوفصل کنند، نه از مجرای زورگویی و فشار امنیتی؛ زیرا استمرار بازداشتها و استفاده از رویکرد سختافزاری، نشان میدهد که مدیریت تنوع مذهبی در افغانستان با چالش جدی مواجه است.
در نهایت، راه حل پایدار مساله خاتمالنبیین، نه در نمایش قدرت، بلکه در شفافیت حقوقی، احترام به حرمت مراکز علمی و گفتوگوی مسوولانه با نخبگان دینی نهفته است؛ در غیر این صورت هرگونه مواجهه خشونتآمیز و زورگویانه مبتنی بر نقض حریم و حدود و حقوق گروههای مذهبی و اجتماعی، حاکمیت را در ذهنیت همگانی جامعه منفور و منزوی خواهد کرد و راه را برای ادامه تعامل طرفینی، برای همیشه خواهد بست.
نویسنده: محسن موحد