فارسی‌ستیزی؛ تعرض به هویت مشترک افغانستان
خبرگزاری دید: بر اساس گزارش‌ها، قنسولگری افغانستان در مشهد که تحت کنترل طالبان فعالیت می‌کند، در سامانه جدید نوبت‌دهی برگه تثبیت هویت ویژه، زبان فارسی را از گزینه‌های قابل انتخاب حذف کرده است.
در نگاهی ساده و سطحی، می‌توان این اقدام را به تغییرات فنی یا خطای اداری در وب‌سایت این نمایندگی دیپلماتیک فروکاست؛ اما بررسی آن در چارچوب سیاست حذفی طالبان در قبال زبان فارسی، ابعاد نگران‌کننده و توجیه‌ناپذیر این اقدام را آشکار می‌کند؛ به بیان دیگر، این اقدام را باید در امتداد سیاست طالبان برای حذف یا تضعیف زبان فارسی تحلیل کرد؛ سیاستی که نشان می‌دهد حذف زبان فارسی از سامانه نوبت‌دهی قنسولگری مشهد، فراتر از تغییری نرم‌افزاری و بخشی از رویکردی گسترده‌تر در قبال زبان فارسی، هویت فرهنگی و تنوع اجتماعی افغانستان است.
زبان فارسی، پایه و پشتوانه تاریخی فرهنگ عمومی افغانستان و محملی مبارک برای بازسازی هویت آسیب‌دیده جمعی و ملی است. بسیار سطحی‌اندیشی است اگر فکر کنیم زبان فارسی در کشور پراکنده و ازهم‌پاشیده‌ای مثل افغانستان، تنها زبان وصل است و هویت ملی، بدون دخالت و نقش‌آفرینی این زبان با آن پیشینه تاریخی و دستاورد معنوی و اخلاقی و تربیتی که در قالب گنجینه‌های گران‌سنگ شعر و ادب حکمی در حافظه تاریخی مردمان آن انباشته شده است، امکان نسج و نضج دارد. طالبان نیز با وقوف به همین حقیقت، در پی آن است که با تسطیح فرهنگی و تحمیل قالب زبانی ویژه خود، این نقش محوری و راهبردی و کاربردی را از زبان فارسی بازستاند و آن را به زبان پشتو بدهد؛ غافل از این که فارسی نه زبان یک قوم یا چند قوم و گروه سیاسی خاص، بلکه مبنا و مبدأ میراث فرهنگی و تاریخی مشترک میلیون‌ها شهروند افغانستان است؛ به گونه‌ای که اگر در دیگر فرهنگ‌ها و زبان‌های رایج و دارای گویشورانی انبوه در کشور، برازندگی‌ها و برجستگی‌هایی معنایی و معنوی وجود دارد، دست‌کم متأثر از زبان و فرهنگ و ادبیات فارسی است، اگر فرآورده مستقیم و مستقل آن نباشد.
جدا از این جایگاه برتر و برین که به زبان و فرهنگ فارسی اختصاص دارد و صد البته که فارسی‌زبانان را به انحصارگرایی تحمیل‌گرانه و حذف‌گرایانه فرهنگی وادار نمی‌کند، آنچه امکان همزیستی مسالمت‌آمیز و همبودگی انسانی میلیون‌ها شهروند برخاسته از بسترهای متنوع و متعدد فرهنگی را در کشور به شدت متلاشی‌شده افغانستان، ممکن و میسور می‌کند، به‌رسمیت‌شناسی کثرت‌گرایانه تعدد و تنوع فرهنگی و زبانی است، نه تحمیل و تسطیح فرهنگی با هدف هویت‌سازی جعلی مغایر با واقعیت زیست اجتماعی و تجربه زیسته جمعی مردمان این سرزمین که به صورت قهری و قطعی، به توسعه شکاف‌ها و فعال‌سازی عمیق‌تر گسل‌های اجتماعی می‌انجامد.
این رویکرد دارای پیشینه شکست‌خورده تاریخی است و پیش از طالبان نیز اسلاف قدرتمند آنان، این راه منتهی به بن‌بست را رفته‌اند و پیوند زبان و قدرت را در آینه فارسی‌ستیزی و ناسازگاری با این زبان شیرین و شکرین بازتاب داده‌اند، اما همچنان که اشاره شد، پیامد و پی‌آوردی جز شکست و شرمساری نداشته است.
بگذریم از این که هر سیاست محدودکننده دسترسی شهروندان به خدمات عمومی بر اساس زبان، با اصل برابری شهروندی و مسئولیت نهادهای دولتی در ارائه خدمات بدون تبعیض، در تعارض است و هزار البته که برای حکومت طالبان اهمیتی ندارد.
نتیجه این که حذف زبان فارسی از سیستم نوبت‌دهی به مهاجران افغانستانی از وب‌سایت قنسولگری افغانستان در مشهد، بسیار فراتر از مشکلی فنی و اداری و برآمده از سیاست رسمی فارسی‌ستیزی حکومت طالبان است و این، زخم ناسور بی‌اعتمادی اجتماعی را التیام‌ناپذیرتر و گسل‌های هویتی را عمیق‌تر می‌کند؛ چنین چیزی بیش و پیش از آن که به زیان زبان فارسی باشد، به ضرر حاکمیت انحصاری و تحمیل‌گرای طالبان است.
نویسنده: محسن موحد- خبرگزاری دید