اختصاصی / خبرگزاری دید: نشست سی‌وششم سلسله‌نشست‌های «وضعیت‌شناسی مهاجرین افغانستانی در ایران» انجمن راحل، با موضوع «مسأله مهاجرین افغانستانی و نظام مالی در ایران»، روز چهارشنبه ۲۰ عقرب ۱۴۰۵ در خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد. در این نشست، کارشناسان اقتصادی و دانشگاهی با بررسی ظرفیت‌های مهاجران افغانستانی، بر ضرورت بهره‌گیری از پیوندهای انسانی، اجتماعی و اقتصادی میان دو کشور برای توسعه تجارت، کارآفرینی و همکاری‌های مالی منطقه‌ای تأکید کردند.
در این نشست، دکتر حسین شیرازی، عضو هیأت علمی سیاست‌گذاری عمومی دانشگاه علامه طباطبایی، و محمدسعید شادکار، عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا و مشاور طراحی سازوکارها و خدمات مالی ـ بانکی، به بیان دیدگاه‌های خود درباره فرصت‌های اقتصادی و مالی مناسبات ایران و افغانستان پرداختند. دبیری این جلسه را جعفر سلطانی، دبیر کارگروه اقتصادی انجمن راحل، بر عهده داشت.
مهاجران افغانستانی؛ حلقه اتصال بازارهای اقتصادی دو کشور
دکتر حسین شیرازی در بخشی از سخنان خود، با اشاره به تجربه فعالیت‌های اقتصادی و آموزشی مرتبط با افغانستان، ظرفیت مهاجران افغانستانی را در توسعه مناسبات تجاری دو کشور مهم ارزیابی کرد و گفت: افرادی که با زبان، فرهنگ، ساختار اجتماعی و فضای اقتصادی افغانستان آشنایی دارند، می‌توانند نقش مؤثری در برقراری ارتباط میان فعالان اقتصادی ایران و افغانستان ایفا کنند.
وی با یادآوری تجربه برگزاری دوره‌های آموزشی مرتبط با صادرات به افغانستان در سال‌های گذشته، توضیح داد که شناخت دقیق بازار مقصد و آگاهی از ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی آن، از عوامل مهم موفقیت در فعالیت‌های تجاری و صادراتی است. به گفته او، مهاجران افغانستانی به دلیل برخورداری از این شناخت و داشتن ارتباطات اجتماعی در دو جامعه، می‌توانند به شناسایی فرصت‌های تجاری، تسهیل ارتباطات و کاهش موانع ورود فعالان اقتصادی به بازار افغانستان کمک کنند.
شیرازی همچنین تأکید کرد که نباید به مهاجران افغانستانی صرفاً از منظر وضعیت اقامتی یا نیروی کار نگاه کرد؛ بلکه باید ظرفیت‌های آنان در حوزه تجارت، سرمایه‌گذاری، کارآفرینی و ایجاد ارتباط میان بازارهای دو کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
کارآفرینی و نقش ابتکارهای بخش خصوصی در تغییر سیاست‌ها
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه، با اشاره به مفهوم «کارآفرین سیاستی»، توضیح داد که ابتکارهای اقتصادی و فعالیت‌های نوآورانه بخش خصوصی می‌توانند علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای بازار، زمینه‌ساز تغییر در رویکردها و سیاست‌گذاری‌های رسمی نیز باشند.
از نگاه وی، گاهی یک تجربه موفق اقتصادی که با شناسایی یک فرصت واقعی در بازار شکل گرفته است، می‌تواند توجه مدیران و تصمیم‌گیران را بیش از مباحث نظری به یک ظرفیت مغفول جلب کند و زمینه را برای اصلاح سیاست‌ها و ایجاد مسیرهای تازه همکاری فراهم سازد.
بر این اساس، توسعه روابط اقتصادی ایران و افغانستان نباید صرفاً به توافق‌های رسمی و مذاکرات دولتی محدود شود؛ بلکه لازم است فعالان بخش خصوصی، کارآفرینان و افرادی که شناخت مستقیم و میدانی از بازار افغانستان دارند، در این فرایند مشارکت بیشتری داشته باشند.
ضرورت توسعه خدمات مالی و سازوکارهای پرداخت بین‌المللی
در بخش دیگری از این نشست، محمدسعید شادکار با تمرکز بر ابزارهای مالی، نظام پرداخت و مبادلات بین‌المللی، ظرفیت نظام مالی را یکی از الزامات توسعه همکاری‌های اقتصادی میان ایران و کشورهای همسایه دانست.
وی که سابقه مشاوره در زمینه ابتکارهای پرداخت بین‌المللی و ریال فرامرزی را دارد، بر ضرورت طراحی سازوکارهایی تأکید کرد که بتوانند جریان‌های مالی و پرداخت‌های تجاری میان ایران و کشورهای منطقه را به مسیرهای رسمی، شفاف و قابل مدیریت هدایت کنند.
شادکار با اشاره به اهمیت زیرساخت‌های مالی در تجارت خارجی، بر این نکته تأکید داشت که توسعه مبادلات اقتصادی بدون دسترسی به ابزارهای مناسب پرداخت و خدمات بانکی، با محدودیت‌های جدی مواجه خواهد شد. از این رو، طراحی خدمات مالی متناسب با نیازهای فعالان اقتصادی و شرایط مبادلات منطقه‌ای می‌تواند به تسهیل تجارت و گسترش همکاری‌های دوجانبه کمک کند.
فناوری‌های مالی و استارت‌آپ‌ها؛ فرصت تازه برای همکاری اقتصادی
این کارشناس حوزه خدمات مالی همچنین به نقش فناوری‌های مالی و استارت‌آپ‌ها در ایجاد راهکارهای جدید برای پاسخ‌گویی به نیازهای بازار اشاره کرد.
به باور شادکار، ابتکارهای بخش خصوصی و شرکت‌های فعال در حوزه فناوری مالی می‌توانند بخشی از نیازهای واقعی فعالان اقتصادی را شناسایی و برای آن‌ها خدمات تازه‌ای طراحی کنند. چنین تجربه‌هایی در صورت موفقیت، می‌توانند نهادهای رسمی و بانکی را نیز به بازنگری در خدمات و سازوکارهای موجود وادار کنند.
وی در عین حال خاطرنشان کرد که شکل‌گیری ابتکارهای موفق در این حوزه، تنها به داشتن ایده‌های نوآورانه وابسته نیست؛ بلکه شناخت ساختارهای حقوقی و اداری، آشنایی با مقررات مالی و بانکی و همکاری با متخصصان این حوزه نیز برای عملیاتی شدن چنین طرح‌هایی ضرورت دارد.
بازار افغانستان؛ ظرفیتی که هنوز به‌طور کامل شناسایی نشده است
یکی دیگر از محورهای مهم این نشست، بررسی ظرفیت‌های اقتصادی بازار افغانستان و امکان تبدیل پیوندهای انسانی و اجتماعی مهاجران به فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری بود.
در این زمینه، شیرازی با تفکیک فرصت‌های بالفعل و بالقوه اقتصادی افغانستان، معتقد بود بخشی از ظرفیت‌های این بازار هم‌اکنون مورد استفاده قرار گرفته، اما بخش قابل توجهی از فرصت‌ها همچنان ناشناخته یا فعال‌نشده باقی مانده است.
به گفته وی، شناسایی دقیق این فرصت‌ها، انتقال اطلاعات به فعالان اقتصادی و ارائه شناخت واقع‌بینانه از شرایط بازار افغانستان می‌تواند زمینه ورود بیشتر بخش خصوصی و شکل‌گیری همکاری‌های تازه میان دو کشور را فراهم کند.
مهاجران افغانستانی نیز به دلیل برخورداری از شناخت اجتماعی و فرهنگی و ارتباط با هر دو جامعه، می‌توانند در شناسایی این فرصت‌ها و برقراری ارتباط میان سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان، تجار و ارائه‌دهندگان خدمات نقش مهمی داشته باشند.
ضرورت تغییر نگاه به ظرفیت اقتصادی مهاجران
مجموع مباحث مطرح‌شده در نشست سی‌وششم انجمن راحل نشان داد که توسعه روابط اقتصادی ایران و افغانستان به مجموعه‌ای از ظرفیت‌های انسانی، تجاری، فناورانه و مالی وابسته است و مهاجران افغانستانی می‌توانند در بسیاری از این حوزه‌ها نقش‌آفرین باشند.
بر اساس دیدگاه‌های مطرح‌شده، عبور از نگاه محدود به مهاجران به‌عنوان نیروی کار و توجه به نقش آنان در تجارت، کارآفرینی، سرمایه‌گذاری و توسعه خدمات مالی، می‌تواند مسیر تازه‌ای برای تقویت مناسبات اقتصادی دو کشور ایجاد کند.
همچنین بهره‌گیری از توان بخش خصوصی، توسعه فناوری‌های مالی، طراحی سازوکارهای مناسب پرداخت و شناسایی فرصت‌های مغفول بازار افغانستان، از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند به گسترش همکاری‌های اقتصادی و مالی ایران و افغانستان کمک کند.
این نشست با تأکید بر ضرورت پیوند دادن ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی مهاجران با فرصت‌های واقعی اقتصادی، بر اهمیت نگاه راهبردی به مهاجران افغانستانی در سیاست‌های اقتصادی و منطقه‌ای ایران تأکید داشت.
میز بین‌الملل – خبرگزاری دید