مهمترین رویدادهای افغانستان و جهان در سال ۲۰۲۵
گزارش ویژه خبرگزاری دید: سال ۲۰۲۵ با مجموعهای از تحولات ژئوپولیتیک، اقتصادی، اقلیمی و امنیتی در سطح جهان و منطقه همراه بود؛ تحولاتی که نهتنها مسیر سیاست بینالملل را تحت تأثیر قرار داد، بلکه بر زندگی میلیونها انسان در کشورهای مختلف، از جمله افغانستان، اثر گذاشت. گزارش زیر، مروری است بر برجستهترین رویدادهای سال ۲۰۲۵.
رویدادهای مهم افغانستان:
۱. وضعیت امنیتی و تحولات داخلی
افغانستان در سال ۲۰۲۵ همچنان با چالشهای امنیتی و سیاسی روبهرو بود. در برخی ولایتها حملات پراکنده گروههای مسلح ادامه یافت و نگرانیها درباره فعالیت هستههای پنهان تروریستی افزایش پیدا کرد. با این حال، در بخشهایی از کشور سطح درگیریها کاهش یافت و برخی مناطق شاهد بهبود نسبی امنیت بودند.
۲. بحران اقتصادی و فشارهای معیشتی
اقتصاد افغانستان در سال ۲۰۲۵ با رکود عمیق، کاهش درآمدهای داخلی و محدودیتهای بانکی مواجه بود. نرخ بیکاری بالا باقی ماند و بسیاری از خانوادهها با مشکلات جدی معیشتی دستوپنجه نرم کردند. کمکهای بشردوستانه بینالمللی همچنان یکی از منابع اصلی تأمین نیازهای ابتدایی مردم بود، اما کاهش تدریجی این کمکها نگرانیها را افزایش داد.
۳. وضعیت انسانی و مهاجرت
سال ۲۰۲۵ برای میلیونها شهروند افغانستان سالی دشوار بود. خشکسالی، کمبود آب، کاهش محصولات زراعتی و محدودیتهای اقتصادی، موج جدیدی از مهاجرت داخلی و خارجی را رقم زد. بسیاری از خانوادهها برای یافتن کار و امنیت به کشورهای همسایه یا مناطق شهری مهاجرت کردند.
۴. آموزش و وضعیت اجتماعی
نظام آموزشی افغانستان همچنان با محدودیتهای گسترده روبهرو بود. دسترسی دختران به آموزش در سراسر کشور محدود باقی ماند و نهادهای بینالمللی بارها نسبت به پیامدهای بلندمدت این وضعیت هشدار دادند. در کنار آن، جامعه مدنی با محدودیتهای جدی فعالیت مواجه بود و فضای رسانهای نیز تحت فشار و سانسور قرار داشت.
۵. پروژههای زیربنایی و انرژی
با وجود چالشها، برخی پروژههای کوچک و متوسط در حوزه انرژی، راهسازی و مدیریت آب در سال ۲۰۲۵ اجرا شد. تلاشها برای توسعه انرژی خورشیدی در مناطق روستایی افزایش یافت و چندین پروژه محلی برای بهبود دسترسی به برق و آب آشامیدنی آغاز شد.
تحولات جهانی:
جنگها و درگیریهای مهم سال ۲۰۲۵
سال ۲۰۲۵ در حالی سپری شد که نقشه ژئوپولیتیک جهان بیش از هر زمان دیگری زیر سایه جنگها و بحرانهای مسلحانه قرار گرفت. از خاورمیانه تا اروپا و آفریقا، درگیریهایی که ریشه در دههها تنش داشتند، به نقطه جوش رسیدند و پیامدهای انسانی، سیاسی و اقتصادی آن مرزهای کشورها را درنوردید.
جنگ غزه به یکی از عمیقترین فاجعههای انسانی عصر حاضر تبدیل شد، جنگ اوکراین همچنان اروپا را در وضعیت بیثباتی نگه داشت و شعلههای درگیری در سودان، میانمار و سایر نقاط جهان نشان دادند که ۲۰۲۵ سالی بود که خشونت در آن نهتنها کاهش نیافت، بلکه به شکلی نگرانکننده گسترش پیدا کرد.
جنگ غزه ـ طولانیترین و مرگبارترین بحران سال
جنگ غزه در ۲۰۲۵ همچنان یکی از تعریفکنندهترین بحرانهای جهانی بود و در بسیاری از گزارشها بهعنوان «بحران انسانی بیسابقه» توصیف شد.
سازمان ملل در تابستان ۲۰۲۵ اعلام کرد که بیش از ۸۵٪ جمعیت غزه در وضعیت گرسنگی شدید قرار دارند و ۶۴۰ هزار نفر در مرحله قحطی هستند.
حملات اسرائیل در سال ۲۰۲۵ گستردهتر از مرزهای غزه بود و اسرائیل در این سال، حداقل شش کشور را هدف قرار داد: فلسطین، ایران، لبنان، قطر، سوریه و یمن.
جنگ طالبان و پاکستان
در سال ۲۰۲۵، علاوه بر تداوم ناامنی در افغانستان، تنش میان طالبان و پاکستان نیز وارد مرحله تازهای شد. درگیریهای مرزی، حملات متقابل و اتهامزنی اسلامآباد درباره فعالیت «تحریک طالبان پاکستان» از خاک افغانستان، روابط دوطرف را به سطحی بیسابقه از تنش رساند و عملاً یک منازعه محدود اما مستمر میان طالبان و ارتش پاکستان شکل گرفت.
ادامه جنگ روسیه و اوکراین
جنگ اوکراین همچنان یکی از مهمترین درگیریهای جهان در ۲۰۲۵ بود و هیچ نشانهای از پایان نداشت.
این جنگ همچنان ساختار امنیتی اروپا را تحت تأثیر قرار داد و میلیونها نفر را آواره کرد.
جنگ رژیم اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران
یکی از فلشپوینتهای جدید ۲۰۲۵، درگیری مستقیم میان رژیم اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران بود که نظم منطقهای را بهشدت تغییر داد. این جنگ باعث افزایش تنش در خاورمیانه و نگرانیهای جهانی درباره گسترش درگیری شد. این درگیری که ۱۲ روز به طول انجامید با شکست تلآویو که متجاوز این درگیری و حمله کننده به کشور ایران بود انجامید.
در این جنگ نیروهای ائتلاف غربی و امریکا در حمایت از رژیم اسرائیل ایستادند. حتی برخی کشورهای منطقه نیز، حریم هوایی خود را در اختیار رزیم اسرائیل قرار دادند و همچنین در رهگیری موشک ها و پهپادهای جمهوری اسلامی ایران به تل آویو کمک کردند.
تنشهای شدید هند و پاکستان
در ۲۰۲۵ تنشهای مرزی میان دو قدرت هستهای به سطحی رسید که برخی تحلیلگران آن را «خطرناکترین رویارویی دو دهه اخیر» توصیف کردند.
جنگ داخلی سودان
جنگ سودان در ۲۰۲۵ همچنان یکی از فاجعهبارترین بحرانهای انسانی بود و در گزارش Armed Conflict Survey مرگومیر ناشی از خشونت در جهان را ۲۳٪ افزایش داده است.
میانمار
جنگ داخلی میانمار نیز در ۲۰۲۵ ادامه یافت و بهعنوان یکی از طولانیترین و پیچیدهترین درگیریهای آسیا شناخته شد.
سایر تحولات جهانی
۱. تشدید رقابتهای ژئوپولیتیک میان قدرتهای بزرگ
سال ۲۰۲۵ شاهد افزایش رقابتهای راهبردی میان قدرتهای جهانی بود. روابط میان ایالات متحده و چین همچنان در محورهای فناوری، تجارت و نفوذ منطقهای پرتنش باقی ماند. رقابت در حوزه هوش مصنوعی، انرژیهای نو و صنایع نیمههادی به یکی از مهمترین میدانهای تقابل تبدیل شد و بسیاری از کشورها را به سمت انتخاب بلوکهای سیاسی و اقتصادی سوق داد.
۲. بحرانهای اقلیمی و رویدادهای شدید آبوهوایی
سال ۲۰۲۵ یکی از گرمترین سالهای ثبتشده بود و موجهای گرمای بیسابقه، خشکسالیهای گسترده و طوفانهای شدید، بخشهای مختلف جهان را درگیر کرد. اروپا با موج گرمای طولانیمدت و کاهش منابع آبی مواجه شد، در حالی که جنوب آسیا با سیلابهای ویرانگر دستوپنجه نرم کرد. این شرایط بار دیگر ضرورت سرمایهگذاری در انرژی پاک و سازگاری اقلیمی را برجسته ساخت.
۳. پیشرفتهای بزرگ در انرژیهای نو
چین، اروپا و آمریکا پروژههای عظیم انرژی پاک را به بهرهبرداری رساندند. از جمله، چین بزرگترین باتری هوای مایع جهان را فعال کرد که گامی مهم در ذخیرهسازی انرژی خورشیدی و بادی به شمار میرود. همچنین سرمایهگذاری در انرژی هستهای نسل جدید و پروژههای همجوشی هستهای سرعت گرفت و امیدها برای دستیابی به انرژی پاک و پایدار افزایش یافت.
۴. تحولات اقتصادی و نوسانات بازارهای جهانی
اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۵ با ترکیبی از رشد شکننده و نوسانات شدید مواجه بود. افزایش قیمت انرژی، اختلال در زنجیره تأمین و فشارهای تورمی در برخی کشورها ادامه یافت. در مقابل، اقتصادهای نوظهور آسیایی رشد قابل توجهی را تجربه کردند و نقش آنها در تجارت جهانی پررنگتر شد.
۵. پیشرفتهای علمی و فناوری
سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی در توسعه هوش مصنوعی، پزشکی دقیق و فناوریهای فضایی بود. شرکتهای خصوصی و سازمانهای فضایی چندین مأموریت موفق به ماه و مریخ انجام دادند. در حوزه سلامت، پیشرفت در درمانهای مبتنی بر ژن و واکسنهای نسل جدید امیدهای تازهای برای مقابله با بیماریهای مزمن ایجاد کرد.
جمعبندی
سال ۲۰۲۵ برای جهان سالی پر از تحول، جنگ، رقابت و بحرانهای اقلیمی بود؛ در حالی که پیشرفتهای علمی و انرژیهای پاک امیدهای تازهای ایجاد کرد. افغانستان نیز در این سال میان چالشهای امنیتی، اقتصادی و انسانی گرفتار ماند، اما در برخی حوزهها تلاشهایی برای بهبود شرایط صورت گرفت. چشمانداز سالهای آینده تا حد زیادی به تحولات سیاسی منطقه، میزان کمکهای بینالمللی و توان داخلی کشور برای مدیریت بحرانها وابسته خواهد بود.