فرمان تازه طالبان؛ ممنوعیت حضور مقامات در مناقصههای معادن و قراردادهای دولتی
خبرگزاری دید: رهبر حکومت طالبان با صدور فرمانی جدید، مشارکت مستقیم و غیرمستقیم تمامی مقامها و کارمندان دولتی این گروه را در مناقصههای معادن و سایر قراردادهای مرتبط با دارایی عمومی ممنوع اعلام کرد؛ اقدامی که در ظاهر با هدف شفافیت صورت گرفته، اما در سایه گزارشهای گسترده از فساد و انحصار در ساختار اقتصادی طالبان با تردیدهای جدی روبهرو است.
هبتالله آخوندزاده، رهبر حکومت طالبان، در فرمانی تازه اعلام کرده که هیچ مقام یا عضو این گروه که مسوولیت دولتی بر عهده دارد، حق شرکت در مناقصههای مربوط به استخراج معادن، پروژههای ساختمانی، خرید کالا و خدمات یا هر نوع قرارداد دولتی را ندارد. این ممنوعیت شامل شرکتهای خصوصیای نیز میشود که مقامات طالبان یا کارمندان دولتی در آن سهامدار یا صاحب نقش مدیریتی باشند.
در متن فرمان تأکید شده که هدف این تصمیم، «تأمین شفافیت» در روند تدارکات و جلوگیری از سوءاستفاده از داراییهای عمومی است. با این حال، این نخستین بار نیست که چنین محدودیتی اعلام میشود. رهبر طالبان در حوت ۱۴۰۱ نیز فرمان مشابهی صادر کرده بود، اما منتقدان میگویند این دستورها در عمل اجرا نشده و بخش بزرگی از قراردادهای دولتی همچنان به افراد نزدیک به طالبان واگذار میشود.
شهروندان و تحلیلگران میگویند طی سالهای اخیر، بسیاری از قراردادهای معادن و پروژههای دولتی به شرکتهایی رسیده که یا مستقیماً متعلق به مقامات طالبان بودهاند یا توسط بستگان و افراد نزدیک به آنان اداره میشدهاند؛ روندی که به باور آنان، انحصار و فساد را در ساختار اقتصادی افغانستان تشدید کرده است.
در کنار این انتقادها، تنشهای محلی بر سر معادن نیز به یکی از چالشهای پایدار در شمال افغانستان تبدیل شده است. در تخار، بهویژه ولسوالی چاهآب، مردم بارها علیه استخراج طلا توسط شرکتهایی که گفته میشود به فرماندهان طالبان وابستهاند، دست به اعتراض زدهاند. این اعتراضها چندین بار به خشونت کشیده شده، تجهیزات استخراج به آتش کشیده شده و در تیراندازیها شماری از غیرنظامیان و اعضای طالبان کشته یا زخمی شدهاند. مردم محلی میگویند استخراج بیرویه، زمینهای زراعتی و خانههایشان را تخریب کرده و هیچ سهمی از درآمد معدن به جامعه نمیرسد.
در بدخشان نیز وضعیت مشابهی جریان دارد. در مناطقی مانند شهر بزرگ، طالبان برای تصرف زمینهای مرتبط با معادن با مردم درگیر شدهاند و در یفتل حتی میان دو جناح طالبان بر سر کنترل یک معدن طلا جنگ داخلی رخ داده است. این رخدادها نشان میدهد که معادن نهتنها محل تنش میان مردم و طالبان، بلکه صحنه رقابتهای درونی این گروه نیز هست.
این تنشها سابقه طولانی دارد. شمال افغانستان، بهویژه بدخشان، در سالهای گذشته بارها شاهد درگیریهای خونین میان گروههای مسلح محلی، فرماندهان طالبان و شبکههای قاچاق بر سر کنترل معادن طلا و لاجورد بوده است؛ رقابتهایی که به کوچ اجباری مردم، تخریب گسترده و بیثباتی دائمی انجامیده است.