فرصتها و پیچیدگیها؛ چشمانداز پروژههای انرژی افغانستان
خبرگزاری دید: با وجود فرصتهای اقتصادی قابل توجه، افغانستان با چالشهای عملیاتی و سیاسی نیز روبهرو است. امنیت مسیر لولهها و خطوط انتقال برق در مناطق مختلف کشور، تأمین مواد و تجهیزات فنی، و هماهنگی میان بخشهای دولتی و شرکتهای خارجی از مهمترین مسائل اجرایی هستند.
با وجود سالها بحرانهای سیاسی، ناامنی و محدودیتهای اقتصادی در افغانستان، نمیتوان واقعیتهای انرژی و فرصتهای اقتصادی کشور را نادیده گرفت. پروژههای بزرگی مانند انتقال گاز و برق، علاوه بر اینکه میتوانند اقتصاد کشور را تقویت کنند، نقش مهمی در همکاریهای منطقهای و افزایش جایگاه ژئوپلیتیکی افغانستان دارند.
پروژههای بزرگی مانند تاپی (TAPI) و تاپ (TAP) نه تنها ظرفیت اقتصادی کشور را افزایش میدهند، بلکه افغانستان را در نقشه ژئوپلیتیکی منطقه به عنوان یک محور مهم انرژی معرفی میکنند. این پروژهها، با وجود وعدههای اقتصادی قابل توجه، با چالشهای عملیاتی، سیاسی و منطقهای نیز مواجهاند.
پروژه تاپی (TAPI: ترکمنستان–افغانستان–پاکستان–هند) یکی از بزرگترین پروژههای انتقال گاز طبیعی در جهان است که طول آن ۱۸۱۴ کیلومتر و مسیر آن از ترکمنستان، افغانستان و پاکستان تا هند کشیده شده است. افغانستان با عبور ۷۷۴ کیلومتر از این خط لوله، سالانه میتواند حدود ۴۰۰ میلیون دلار درآمد از حق ترانزیت گاز به دست آورد و بخش قابل توجهی از نیاز داخلی به انرژی خود را تأمین کند. علاوه بر بعد اقتصادی، پروژه تاپی به تقویت جایگاه افغانستان در همکاریهای منطقهای و توسعه روابط با همسایگان کمک میکند.
در کنار تاپی، پروژه تاپ که تمرکز آن بر انتقال برق از آسیای مرکزی به افغانستان است، فرصتهای گستردهای برای تامین برق پایدار در مناطق مختلف کشور فراهم میکند. طالبان اعلام کردهاند که آمادهاند برق را از پنج مسیر به افغانستان انتقال دهند و ظرفیت آن را افزایش دهند، اقدامی که میتواند علاوه بر تأمین نیاز داخلی، زمینهای برای توسعه صنعتی و اقتصادی کشور فراهم کند.
یکی از ویژگیهای مهم این پروژهها، جذب سرمایهگذاری خارجی است. شرکتهایی مانند دلتا اینترنشنال عربستان سعودی علاقهمند به مشارکت در توسعه خطوط گاز و برق، افزایش ظرفیت تولید گاز و ساخت مرکز بزرگ گاز در بندر گوادر پاکستان هستند. سرمایهگذاری خارجی نه تنها منابع مالی مورد نیاز برای اجرای پروژهها را تأمین میکند، بلکه انتقال فناوری و افزایش ظرفیت نیروی انسانی افغانها در پروژهها را نیز به همراه دارد.
با وجود فرصتهای اقتصادی قابل توجه، افغانستان با چالشهای عملیاتی و سیاسی نیز روبهرو است. امنیت مسیر لولهها و خطوط انتقال برق در مناطق مختلف کشور، تأمین مواد و تجهیزات فنی، و هماهنگی میان بخشهای دولتی و شرکتهای خارجی از مهمترین مسائل اجرایی هستند. علاوه بر این، اختلافات سیاسی داخلی و روابط پیچیده با کشورهای همسایه میتواند روند پیشرفت پروژهها را کند کند. همکاری با ترکمنستان، پاکستان و هند نیازمند دیپلماسی دقیق و مدیریت تعارض منافع منطقهای است.
خط آهن تورغندی–هرات نیز از دیگر پروژههای راهبردی است که میتواند به گسترش تجارت و کاهش هزینههای حملونقل کمک کند. افغانستان با اتصال این خط آهن به شبکههای منطقهای، ظرفیت خود را برای تبادل کالا و انرژی افزایش میدهد و جایگاهش را به عنوان یک مسیر ترانزیتی مهم در منطقه تثبیت میکند. علاقهمندی کشورهایی مانند قزاقستان و ترکمنستان برای سرمایهگذاری در این پروژه، نشاندهنده جذابیت اقتصادی افغانستان و اهمیت ژئوپلیتیکی آن است.
با این حال، موفقیت این پروژهها مستلزم ثبات سیاسی، امنیتی و نهادی در افغانستان است. نبود ساختار مدیریتی قوی، مشکلات حقوقی و قراردادی، و نگرانی شرکتهای خارجی درباره امنیت سرمایهگذاری، از مهمترین موانع پیش روی توسعه انرژی در افغانستان محسوب میشوند.
در مجموع، پروژههای انرژی افغانستان مانند تاپی و تاپ، و خطوط حملونقل مانند خط آهن تورغندی–هرات، فرصتهای عظیمی برای رشد اقتصادی، اشتغالزایی و افزایش درآمدهای دولت فراهم میکنند، اما همزمان با چالشهای عملیاتی، سیاسی و منطقهای نیز همراه هستند. مدیریت هوشمندانه، همکاری با کشورهای همسایه و ایجاد محیط امن و پایدار برای سرمایهگذاری خارجی، کلید بهرهبرداری از این فرصتها خواهد بود.
افغانستان در مسیر توسعه انرژی، هم میتواند به یک مرکز استراتژیک منطقهای تبدیل شود و هم با مدیریت صحیح، مشکلات عملیاتی و سیاسی را به حداقل برساند. موفقیت این پروژهها نه تنها اقتصاد افغانستان را تقویت میکند، بلکه نقش این کشور در همکاریهای منطقهای و نقشه ژئوپلیتیکی آسیای مرکزی و جنوب آسیا را ارتقا میدهد.