آشنایی با موزههای افغانستان و تاریخچه غنی آنها؛ از گنجینه باختر تا آثار تیموری
خبرگزاری دید: تاریخچه موزیم ملی افغانستان سرشار از حوادث است. این موزه در دهههای گذشته شاهد غارتها و تخریبهای ناشی از جنگهای داخلی بوده است؛ اما با تلاشهای بینالمللی و مرمتهای یونسکو، بسیاری از آثار آن ترمیم شد. امروزه این موزه نماد ایستادگی فرهنگی مردم افغانستان محسوب میشود.
افغانستان، قلب تپنده تاریخ در جاده ابریشم، گنجینهای از تمدنهای کهن را در دل خود جای داده است. موزههای افغانستان نه تنها مکانهایی برای نگهداری آثار باستانی، بلکه راویان صادقِ فراز و فرودهای فرهنگی این سرزمین هستند. از کابل تا هرات، هر قطعه در این موزهها، داستانی از هنر، مذهب و سیاستِ هزاران ساله را بازگو میکند.
نگاهی به تاریخچه موزه ملی کابل
موزه ملی افغانستان که با نام موزیم کابل نیز شناخته میشود، در سال ۱۹۱۹ میلادی در دوران حکومت امانالله خان بنیانگذاری شد. این مکان که در ابتدا در منطقه «باغعلمگنج» قرار داشت، بعدها به ساختمان فعلی خود در منطقه دارالامان منتقل شد.
تاریخچه موزیم ملی افغانستان سرشار از حوادث است. این موزه در دهههای گذشته شاهد غارتها و تخریبهای ناشی از جنگهای داخلی بوده است؛ اما با تلاشهای بینالمللی و مرمتهای یونسکو، بسیاری از آثار آن ترمیم شد. امروزه این موزه نماد ایستادگی فرهنگی مردم افغانستان محسوب میشود.
مجموعههای ارزشمند موزه ملی افغانستان
مجموعههای موجود در این موزه، بازه زمانی گستردهای از دوران پیش از تاریخ تا قرن بیستم را پوشش میدهند. موزیم ملی افغانستان محل تلاقی هنر یونانی، بودایی و اسلامی است. مهمترین مجموعهها عبارتند از:
آثار دوران کوشانیان: مجسمهها و سکههایی که اوج هنر منطقه را نشان میدهند.
آثار اسلامی: کتیبهها، ظروف سفالی و نسخ خطی نفیس.
مجموعه مردمشناسی: به تصویر کشیدن تنوع قومی و فرهنگی ساکنان جغرافیا.
قطعههای منحصربهفرد؛ گنجینه طلاتپه و عاجهای بگرام
در فهرست موزههای افغانستان، برخی آثار شهرت جهانی دارند که در موزه کابل نگهداری میشوند:
گنجینه طلاتپه (طلای باختری): شامل ۲۰ هزار قطعه طلا و جواهرات که به شکلی معجزهآسا از جنگها جان سالم به در بردند.
عاجهای بگرام: حکاکیهای ظریف قرن اول میلادی که نشاندهنده روابط تجاری کهن با هند است.
آثار استرداد شده: قطعاتی که به صورت قاچاق خارج شده بودند و طی سالهای اخیر از بریتانیا، آلمان و آمریکا به خانه بازگشتهاند.
فهرست سایر موزههای مهم افغانستان (موزههای ولایتی)
علاوه بر پایتخت، در سایر ولایات نیز موزیم افغانستان جایگاه ویژهای دارد:
۱. موزه ملی هرات
این موزه در داخل قلعه اختیارالدین (ارگ هرات) واقع شده است. هرات به عنوان قطب فرهنگی تیموریان، آثار بینظیری از مینیاتور، خطاطی و کاشیکاری را در این موزه به نمایش گذاشته است.
۲. موزه ولایتی بلخ (مزار شریف)
بلخ یا «امالبلاد»، آثاری از دورههای یونانوباختری و کوشانی را در خود جای داده است. کتیبهها و ستونهای سنگی باستانی از جذابیتهای این موزه است.
۳. موزه ولایتی ننگرهار
این موزه در جلالآباد، مرکز نگهداری آثار هنر «گندهارا» است. بسیاری از مجسمههای باستانی منطقه هده در این مکان قرار دارند.
۴. موزه جهادی هرات (منظر جهاد)
این موزه تخصصی به تاریخ معاصر و رشادتهای مردم افغانستان اختصاص یافته و شامل تسلیحات، نقشهها و ماکتهای جنگی است.
مرمت و بازسازی؛ جانی دوباره به میراث ملی
یکی از بخشهای مهم تاریخچه این مراکز، بازسازی آنهاست. یونسکو و کشورهایی مانند ژاپن و فرانسه در مرمت ساختمان موزه ملی افغانستان نقش کلیدی داشتهاند. حتی بسیاری از مجسمههای بودا که در گذشته آسیب دیده بودند، توسط متخصصان محلی دوباره ترمیم شده و اکنون در معرض دید عموم قرار دارند.
دسترسی و امکانات موزه ملی کابل
برای بازدید از موزه ملی افغانستان، باید به جنوب غربی شهر کابل و منطقه تاریخی دارالامان مراجعه کنید. امکانات فراهم شده شامل موارد زیر است:
راهنمایان مسلط: برای توضیح تاریخچه آثار به زبانهای مختلف.
سیستمهای حفاظتی مدرن: جهت جلوگیری از آسیب به قطعات حساس.
کتابخانه تخصصی: ویژه پژوهشگران تاریخ و باستانشناسی.
جدول راهنمای سریع موزههای افغانستان
| ویژگی منحصربهفرد | موقعیت | نام موزه |
| گنجینه طلاتپه و آثار باختر | کابل – دارالامان | موزه ملی کابل |
| هنر تیموری و مینیاتور | قلعه اختیارالدین | موزه ملی هرات |
| تمدن یونانی-باختری | مزار شریف | موزه بلخ |
| هنر بودایی گندهارا | جلالآباد | موزه ننگرهار |
چند پرسش:
۱. آیا موزه ملی افغانستان در حال حاضر باز است؟ بله، این موزه برای بازدید عموم فعال است، اما توصیه میشود قبل از مراجعه از ساعات دقیق اداری مطلع شوید.
۲. غنیترین موزه افغانستان کدام است؟ موزیم ملی افغانستان در کابل به دلیل داشتن گنجینه طلاتپه، غنیترین موزه کشور و منطقه محسوب میشود.
۳. قدیمیترین آثار در موزههای افغانستان متعلق به چه دورهای است؟ آثار موجود از دوران پیش از تاریخ (پارینه سنگی) تا دوران شکوه اسلامی را شامل میشوند.
موزههای افغانستان از کابل تا هرات و بلخ، دریچهای به سوی تمدن بزرگ آریایی و اسلامی هستند. شناخت فهرست موزههای افغانستان نه تنها برای گردشگران، بلکه برای هر کسی که به هویت و تاریخ علاقمند است، ضروری است.