از جهان تا افغانستان؛ هشدار یونسکو درباره فرسایش تنوع زبانی
خبرگزاری دید: سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) همزمان با ۲۱ فبروری، روز جهانی زبان مادری، با هشدار نسبت به روند رو به افزایش ناپدیدشدن زبانها اعلام کرد که تنوع زبانی، بهعنوان یکی از پایههای صلح، کرامت انسانی و شمول اجتماعی، بهشدت در معرض تهدید قرار گرفته است.
خالد العنانی، مدیرکل یونسکو، در پیامی به مناسبت این روز تأکید کرد که حفاظت از زبانها بدون مشارکت نسل جوان ممکن نیست. او گفت: «یونسکو با قرار دادن جوانان در مرکز راه حلها، خواستار سرمایهگذاری در انتقال زبان است؛ زیرا هیچ صدایی نباید از روایت بشریت حذف شود.»
یونسکو با اشاره به نقش آموزش چندزبانه در تقویت احترام متقابل و پایداری اجتماعی اعلام کرد که هنوز ۴۰ درصد جمعیت جهان به آموزشی دسترسی ندارند که به زبان مادریشان ارائه شود. این سازمان همچنین از پیشرفتهایی در گسترش آموزش چندزبانه، بهویژه در دوره ابتدایی، خبر داده است.
روز جهانی زبان مادری در سال ۱۹۹۹ در کنفرانس عمومی یونسکو تصویب شد و از سال ۲۰۰۰ در سراسر جهان گرامی داشته میشود. هدف از نامگذاری این روز، پاسداشت تنوع زبانی و فرهنگی و ترویج آموزش به زبان مادری بهعنوان یک حق بنیادین است.
در این میان، افغانستان، یکی از کشورهای چندزبانه منطقه، در سالهای اخیر با نگرانیهای فزاینده درباره فرسایش تنوع زبانی روبهرو بوده است. ناظران فرهنگی میگویند پس از بازگشت طالبان به قدرت، فشار بر برخی زبانها افزایش یافته و گویشوران آنها با محدودیتهای بیشتری مواجه شدهاند.
در موارد متعدد، حکومت طالبان اقدام به حذف زبانهای فارسی و ازبیکی از تابلوها و اسناد رسمی در ولایتهای شمالی کرده و بر استفاده از زبان پشتو تأکید داشته است. از جمله این موارد، حذف کلمات فارسی از تابلوهای اداره مبارزه با مواد مخدر تخار و درمانگاه تخصصی ابوعلی سینای بلخی است.
همچنین تابلوی سردر دانشگاه سمنگان تغییر یافته و نسخه جدید تنها شامل زبانهای پشتو و انگلیسی است؛ در حالی که پیشتر نام این دانشگاه به چهار زبان فارسی، پشتو، انگلیسی و ازبکی نوشته شده بود.
این اقدامات با واکنشهای گسترده داخلی و بینالمللی روبهرو شد و در پی آن حکومت طالبان اعلام کرد که ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، دستور داده برای حفظ «وحدت» هرگونه تغییر در تابلوهای چندزبانه در ولایتهای شمالی متوقف شود.