خبرگزاری دید: تحولات جنگ رمضان و تشدید تنشهای منطقهای باعث شده که برنامه هستهای و توان موشکی ایران بار دیگر در مرکز توجه نهادهای پژوهشی و سیاسی جهان قرار گیرد. گزارش اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) نشان میدهد که بخش مهمی از این توجه ناشی از ترکیب توانمندیهای فنی ایران و شرایط ژئوپلیتیکی جدید است.
در این گزارش تأکید شده که «ایران هنوز سلاح هستهای ندارد» و در عین حال «زیرساخت و دانش لازم برای تولید آن را در مدت نسبتاً کوتاهی در اختیار دارد»؛ ارزیابیای که عمدتاً از سوی نهادهای غربی مطرح میشود و مبنای بسیاری از تحلیلها و فشارهای بینالمللی است.
برنامه هستهای ایران سابقهای طولانی دارد و تهران همواره اعلام کرده که این برنامه «برای اهداف صلحآمیز» طراحی شده است. با این حال، خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و کاهش همکاریهای بینالمللی پس از آن، موجب شد که فضای بیاعتمادی افزایش یابد و فعالیتهای هستهای ایران بار دیگر در کانون توجه قرار گیرد.
در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به برخی تأسیسات هستهای ایران، از جمله نطنز، بُعد تازهای به این پرونده افزود. با وجود این حملات، گزارش CFR تأکید میکند که «هیچ مدرک تأییدشدهای مبنی بر خسارت عمده به کل تأسیسات هستهای وجود ندارد» و ایران توانسته است بخشهایی از زیرساختهای موشکی خود را بهسرعت بازسازی کند. این موضوع نشاندهنده ظرفیت صنعتی و دفاعی ایران است که طی سالها توسعه یافته است.
توان موشکی ایران نیز یکی از محورهای اصلی تحلیلهای امنیتی در این گزارش است. طبق سند، ایران «بزرگترین موجودی موشکهای بالستیک در خاورمیانه» را در اختیار دارد و بُرد برخی از این موشکها به «۲۰۰۰ کیلومتر و شاید بیشتر» میرسد. این توانمندی بخشی از راهبرد بازدارندگی ایران در برابر تهدیدات خارجی محسوب میشود. حملات موشکی ایران در سال ۲۰۲۴ به اهداف نظامی اسرائیل نیز نشان داد که تهران قادر است از خاک خود عملیات دوربرد انجام دهد.
در کنار تحولات میدانی، مذاکرات هستهای نیز فراز و فرودهای متعددی را پشت سر گذاشته است. گفتوگوهای عمان در سال ۲۰۲۶ با هدف کاهش تنشها و محدودسازی غنیسازی برگزار شد. ایران با اصل «عدم تولید سلاح هستهای» موافقت کرده بود، اما انتظار داشت که در مقابل، تحریمها لغو شود. اختلاف بر سر دامنه تعهدات و میزان رفع تحریمها مانع اصلی پیشرفت مذاکرات بود.
گزارش CFR همچنین به فعالیتهای هستهای ایران در بیش از دوازده سایت اشاره میکند و نطنز را مهمترین مرکز غنیسازی میداند. در گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سال ۲۰۲۵ نیز به سه سایت اعلامنشده اشاره شده بود؛ موضوعی که تهران آن را ناشی از اختلافات فنی و سوء برداشتهای بازرسی دانسته است.
در بخش آیندهپژوهی سند CFR این نکته مطرح میشود که دستیابی ایران به سلاح هستهای، اگر رخ دهد، میتواند معادلات امنیتی منطقه را تغییر دهد، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند که ایران به دلیل ملاحظات راهبردی، هزینههای سیاسی و پیامدهای بینالمللی، تمایلی به عبور از آستانه تسلیحاتی ندارد. این دیدگاه با مواضع رسمی ایران همخوان است که بارها اعلام کرده برنامه هستهای آن «صرفاً صلحآمیز» است.
در مجموع، سند CFR تصویری از یک پرونده پیچیده ارائه میدهد؛ پروندهای که در آن توانمندیهای فنی ایران، فشارهای خارجی، تحولات جنگ رمضان و مذاکرات سیاسی درهم تنیدهاند. آینده این پرونده بیش از آن که در میدان نبرد تعیین شود، به تعاملات دیپلماتیک و محاسبات راهبردی طرفها وابسته خواهد بود.
واحد بین الملل- خبرگزاری دید