میز بینالملل خبرگزاری دید: در چارچوب تحولات پرشتاب نظام بینالملل، مجموعهای از روندهای همزمان در غرب و شرق آسیا در حال شکلگیری است که میتواند ساختار قدرت جهانی و معادلات انرژی را بهطور بنیادین دگرگون کند. دو رخداد بزرگ، انسداد دو آبراه حیاتی در خاورمیانه و آغاز احتمالی درگیری چین و تایوان، میتواند جهان را وارد مرحلهای کند که «نفت ۲۰۰ دالری» نه یک تهدید، بلکه آرزوی کشورها برای حفظ حداقلی ثبات اقتصادی باشد.
هرمز و بابالمندب؛ دو گلوگاه انرژی در آستانه تغییر معادله
با تشدید تحرکات آمریکا و اعمال محاصره دریایی دولت واشنگتن علیه ایران، شرایط بهسمتی میرود که نهتنها تنگه هرمز بسته باقی خواهد ماند، بلکه بابالمندب نیز به روی کشتیهای متخاصم بسته شود. این دو آبراه، شریان حیاتی انتقال انرژی و تجارت جهانیاند؛ تنگه هرمز محل عبور حدود یکسوم نفت جهان و بابالمندب مسیر اتصال دریای سرخ به اقیانوس هند است.
برنامهریزی ایران برای محدودسازی تردد در بابالمندب مدتها است که آغاز شده و اکنون در وضعیت عملیاتی قرار دارد. همزمان، اعمال طرح دولت ترامپ برای محاصره نفتکشهای ایرانی، میتواند واکنشهای زنجیرهای ایجاد کند. در چنین شرایطی، بسته شدن همزمان دو آبراه، شوکی بیسابقه به بازار انرژی وارد خواهد کرد؛ شوکی که بهگفته تحلیلگران، قیمت نفت را از مرز ۲۰۰ دالر عبور میدهد.
تایوان؛ نقطه انفجار دوم در شرق آسیا
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، از سوی همه رقبای منطقهای و بینالمللی ایالات متحده، بهویژه از سوی پکن مورد رصد جدی و گسترده قرار گرفت. این برای رقبای آمریکا از آن جهت مهم بود که محکی بیهزینه برای ارزیابی قدرت میدانی ارتش ایالات متحده و بازسنجی توان رزمی و دفاعی آن به شمار میرفت. نتیجهای که از این رصدگری حاصل شد، یک چیز بود: ناتوانی ساختاری قدرتمندترین ارتش جهان!
در این میان پکن به درستی دریافت که بخش قابل توجهی از ذخایر تسلیحاتی آمریکا که برای مهار چین در نظر گرفته شده بود، در این جنگ به مصرف رسید و اکنون دست این مدعی ابرقدرتی، کاملا خالی است. از این منظر، چین شرایط حاضر را فرصتی تکرارناپذیر برای «پایان دادن به مساله تایوان» میبیند.
استقرار بیش از صد ناو جنگی چین در اطراف تایوان و اظهارات رهبران پکن درباره «پایان دادن به داستان تایوان» از نشانههایی است که بهعنوان مؤید احتمال اقدام نظامی قریبالوقوع مطرح میشود. وقوع چنین درگیریای، نهتنها زنجیره تأمین جهانی را مختل میکند، بلکه کنترل بخش مهمی از فناوریهای پیشرفته و مسیرهای انرژی را در اختیار چین قرار میدهد.
تغییر صفبندی جهانی؛ فاصلهگیری اروپا از آمریکا
موضوع مهم دیگر آن است که بسیاری از دولتها در حال فاصله گرفتن از سیاستهای آمریکا هستند. از مخالفت اروپا با مشارکت در عملیات نظامی در تنگه هرمز تا وتوی تقریبا بیسابقه فرانسه در شورای امنیت به نفع ایران، از مواضع جدید کانادا و کوریای جنوبی تا تهدیدهای ترکیه علیه اسرائیل و تلاش جاپان برای توافق با ایران بر سر عوارض تنگه هرمز، همه این موارد بهعنوان نشانههایی از تغییر جهت ژئوپلیتیک جهانی مطرح میشود و نشان میدهد که جنگ رمضان، نهتنها دستاوردی برای آمریکا و اسرائیل نداشته، بلکه نقاط ضعف و آسیبپذیری آنان را برملا کرده و به رقبای آمریکا جرات داده است که خود را برای تثبیت موقعیت بینالمللی و منطقهای خود آماده کنند.
بر این اساس، کشورها در حال انتخاب «سمت درست تاریخ» هستند و بهتدریج به محور ایران ـ چین ـ روسیه نزدیک میشوند؛ محوری که در حال تبدیل شدن به قطب جدید قدرت جهانی است.
پیامد نهایی: عبور نفت از ۲۰۰ دالر و فروپاشی هژمونی دالر
اگر چین کنترل تنگه تایوان را عملیاتی کند و همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب در وضعیت محدودیت قرار گیرند، جهان با بحرانی مواجه خواهد شد که قیمت نفت از ۲۰۰ دالر فراتر میرود. در چنین شرایطی، اقتصاد آمریکا بیشترین آسیب را خواهد دید و هژمونی دالر با چالش جدی روبهرو خواهد شد. این همان تحقق پیشبینیهای گذشته درباره افول قدرت آمریکا است.
در این میان، تنها راه جلوگیری از جهش افسارگسیخته قیمت انرژی، نه محاصره دریایی ایران، بلکه پذیرش شروط ایران از سوی آمریکا است؛ زیرا هرگونه تشدید تنش، تنها سرعت فروپاشی نظم قدیم و شکلگیری نظم جدید را افزایش میدهد.
نویسنده: راحل موسوی