خبرگزاری دید: سفر مارکو روبیو به هند در حالی انجام شده که روابط دو کشور با تنشهای کمسابقه روبهرو است و دهلی نو، در چارچوب سیاست «چندهمسویی» همزمان نقش فعال در کواد و بریکس را دنبال میکند. این سفر بیش از یک دیدار دیپلماتیک معمولی، آزمونی برای تطبیق الزامات استراتژیک دو قدرت در نظم چندقطبی جدید است.
سفر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، به هند از ۲۳ تا ۲۶ می، فراتر از یک توقف دیپلماتیک معمولی ارزیابی میشود. این سفر در شرایطی انجام شد که روابط واشنگتن و دهلی نو در دولت فعلی ترامپ با تنشهایی در حوزه تعرفهها، تعامل هند با روسیه و کندی ابتکارات کواد مواجه بوده است. در همین حال، هند تلاش میکند جایگاه خود را نه بهعنوان پیرو یک بلوک، بلکه بهعنوان یک «قطب خودمختار» در نظم چندقطبی در حال ظهور تثبیت کند.
برنامه سفر روبیو که از کلکته و جیپور تا آگره و دهلی نو را در بر میگیرد، ترکیبی از پیامهای تمدنی و ژئوپلیتیکی است، اما در پس این نمادها، دستور کاری جدی شامل امنیت انرژی، همکاری دفاعی، اصطکاکهای تجاری و بازسازی زنجیرههای تأمین قرار دارد. زمانبندی این سفر نیز معنادار است؛ زیرا در دورهای انجام شده که چندپارگی به ویژگی اصلی نظام بینالملل تبدیل شده و هند به دنبال حفظ انعطافپذیری استراتژیک خود است.
در مرکز این سفر، نشست وزیران خارجه کواد قرار دارد که هند میزبان آن است. کواد طی سالهای اخیر از یک سازوکار مشورتی به یکی از ستونهای معماری امنیتی هند ـ آرام تبدیل شده است. برای واشنگتن، این چارچوب ابزاری برای موازنهسازی در برابر چین و تقویت همکاریهای فناورانه، امنیت دریایی و تابآوری زنجیرههای تأمین است. حضور روبیو در این نشست، پیام اطمینانبخشی به شرکای منطقهای درباره تداوم تعهد آمریکا به هند ـ آرام، علیرغم مشغولیتهای جهانی گستردهتر، تلقی میشود.
با این حال، هند کواد را نه یک اتحاد رسمی، بلکه یک مشارکت انعطافپذیر میداند. دهلی نو از فرصتهای کواد در حوزه فناوری دفاعی و هماهنگی ژئوپلیتیک استقبال میکند، اما همچنان از تبدیل این چارچوب به یک پیمان امنیتی الزامآور پرهیز دارد. این تمایز برای هند حیاتی است؛ زیرا نمیخواهد خودمختاری سیاست خارجیاش را در برابر سیاست بلوکی قربانی کند.
در همین چارچوب، تعامل همزمان هند با بریکس اهمیت ویژهای دارد. تنها چند روز پیش از نشست کواد، هند ریاست نشست وزیران خارجه بریکس را بر عهده داشت؛ گروهی که اکنون شامل روسیه، چین و ایران نیز میشود. برای برخی ناظران، حضور فعال در هر دو چارچوب متناقض به نظر میرسد، اما در واقعیت، این همان منطق سیاست خارجی معاصر هند است: چندهمسویی به جای همسویی.
تعامل هند با بریکس چند هدف را دنبال میکند:
تقویت اعتبار دهلی نو بهعنوان صدای جنوب جهانی، حفظ فضای استراتژیک در قبال روسیه و تثبیت تعهد هند به نظم بینالمللی چندقطبی.
بریکس همچنین بستری برای مشارکت هند در بحثهای مربوط به اصلاح حکمرانی جهانی فراهم میکند، بدون آن که این کشور را به نهادهای غربمحور وابسته سازد. در عین حال، هند تلاش میکند بریکس را از تبدیل شدن به یک پلتفرم ضدغرب دور نگه دارد.
هند از پذیرش انتخابهای دودویی که ژئوپلیتیک امروز را شکل میدهند، سر باز میزند. میزبانی متوالی نشستهای بریکس و کواد اقدامی تصادفی نبود، بلکه نمایش عمدی توانایی هند برای فعالیت در دو پلتفرم رقیب است. با این حال، این سیاست متوازنسازی بدون پیچیدگی نیست. واشنگتن همچنان انتظار دارد هند در قبال روسیه و چین همگرایی بیشتری نشان دهد، در حالی که دهلی نو برای جلوگیری از تحریک پکن یا مسکو محتاط است.
در نهایت، سفر روبیو بخشی از بازتنظیم گستردهتر در سیاست جهانی است. برای آمریکا، هند همچنان بازیگری محوری در هر چارچوب پایدار هند ـ آرام باقی میماند. برای هند نیز همکاری با آمریکا در حوزههای فناوری، دفاع و اقتصاد ضروری است، اما این کشور مصمم است از گرفتار شدن در هر اردوگاه ژئوپلیتیک انحصاری اجتناب کند.
موفقیت این سفر نه به بیانیههای رسمی، بلکه به توانایی دو طرف در تطبیق الزامات استراتژیک یکدیگر و گسترش همکاری در حوزههای تجارت، دفاع، فناوری و حکمرانی منطقهای بستگی خواهد داشت. پیام اصلی روشن است: هند امروز خود را نه دنبالهرو یک بلوک، بلکه یک قطب مستقل در نظم چندقطبی جدید میبیند.
نویسنده: سید رضا موسوی – خبرگزاری دید