محسن موحد
خبرگزاری دید: سفر محمدیعقوب مجاهد، سرپرست وزارت دفاع حکومت طالبان به مسکو و امضای توافقنامه همکاری فنی ـ نظامی با روسیه را میتوان یکی از مهمترین تحرکات دیپلماتیک طالبان در حوزه امنیتی و دفاعی پس از بازگشت به قدرت دانست. این سفر که در حاشیه نشست بینالمللی امنیتی مسکو انجام شد، فراتر از یک توافق دوجانبه، حامل پیامهای سیاسی و راهبردی مهمی برای منطقه و جامعه جهانی است.
حکومت طالبان که از زمان تسلط دوباره بر افغانستان در سال ۲۰۲۱ تاکنون با چالش مشروعیت بینالمللی مواجه بوده است، طی سالهای اخیر تلاش کرده از مسیر تعامل با قدرتهای منطقهای و جهانی، جایگاه خود را در معادلات سیاسی و امنیتی تثبیت کند. حضور رسمی وزیر دفاع طالبان در یکی از مهمترین نشستهای امنیتی روسیه و گفتوگو با مقامهای ارشد این کشور، نشاندهنده گسترش تدریجی دامنه تعاملات خارجی حکومت طالبان است.
امضای توافقنامه همکاری فنی ـ نظامی میان کابل و مسکو نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. هرچند جزئیات این توافقنامه بهصورت رسمی منتشر نشده، اما اظهارات مقامهای طالبان نشان میدهد که محور اصلی آن بر توسعه همکاریهای آموزشی، فنی و ارتقای ظرفیتهای دفاعی متمرکز است. محمدیعقوب مجاهد پس از بازگشت به کابل تأکید کرد که این توافق علیه هیچ کشور دیگری نبوده و صرفاً با هدف تقویت توان دفاعی افغانستان به امضا رسیده است.
برای روسیه نیز گسترش همکاری با طالبان بخشی از راهبرد گستردهتر این کشور برای مدیریت تحولات امنیتی آسیای مرکزی و جلوگیری از سرایت تهدیدهای افراطگرایی، قاچاق مواد مخدر و بیثباتی به مرزهای جنوبی خود محسوب میشود. مسکو طی سالهای اخیر، برخلاف رویکرد انزوای کامل طالبان، مسیر تعامل عملگرایانه با حاکمان جدید افغانستان را در پیش گرفته و تلاش کرده است از طریق گفتوگوهای سیاسی و امنیتی، نقش فعالتری در تحولات افغانستان ایفا کند.
در عین حال، این توافق میتواند پیام روشنی برای سایر بازیگران منطقهای نیز داشته باشد. طالبان با اعلام آمادگی برای امضای توافقهای مشابه با دیگر کشورها، در پی آن است که نشان دهد سیاست خارجی این گروه، بر اصل تنوعبخشی به روابط و گسترش همکاریهای امنیتی با شرکای مختلف استوار است. این رویکرد میتواند زمینه رقابت و همکاری بیشتر قدرتهای منطقهای در افغانستان را فراهم سازد.
با این حال، مسیر مشروعیتیابی بینالمللی طالبان همچنان با موانع جدی روبهرو است. جامعه جهانی هنوز در موضوعاتی مانند تشکیل حکومت فراگیر، رعایت حقوق بشر و حقوق زنان و دختران، انتقادهای گستردهای نسبت به عملکرد طالبان دارد. از این رو، هرچند گسترش روابط امنیتی و دفاعی با کشورهایی مانند روسیه میتواند به تقویت موقعیت سیاسی طالبان کمک کند، اما به تنهایی برای رفع چالش مشروعیت بینالمللی کافی نخواهد بود.
در مجموع، سفر وزیر دفاع طالبان به مسکو و امضای توافقنامه همکاری فنی ـ نظامی با روسیه را میتوان بخشی از تلاش گستردهتر طالبان برای خروج از انزوای سیاسی، گسترش روابط خارجی و تثبیت جایگاه خود در ساختار امنیتی منطقه دانست؛ تلاشی که نتایج آن در ماهها و سالهای آینده، بیش از پیش در مناسبات افغانستان با همسایگان و قدرتهای جهانی آشکار خواهد شد.