خبرگزاری دید: درگذشت آیتالله محمداسحاق فیاض، فراتر از فقدان یک فقیه برجسته، پایان یک دوره مهم در تاریخِ نهادِ مرجعیت شیعه است. او که از شاگردان شاخص مکتب نجف بود، نمادِ زندهی سنتی بود که نجف را نه یک مرکز محلی، بلکه به عنوان «پایتخت فراملی» جهان تشیع حفظ کرد.
آیتالله فیاض که اصالتاً از افغانستان برخاسته و در نجف به مدارج عالی رسیده بود، خود تجسمِ ظرفیت تمدنیِ نجف برای جذب نخبگان از سراسر جهان اسلام بود. او نشان داد که چگونه یک مهاجر میتواند در دلِ این شهر، به ستونی برای هویتبخشی به میلیونها نفر تبدیل شود.
اگر قم به دلیل پیوند با ساختارِ دولت-ملت ایران، نقشی متفاوت و کارکردهای سیاسیِ داخلیِ برجستهای دارد، نجف با تکیه بر سنتِ «مرجعیتِ مستقل»، توانسته است جایگاه خود را به عنوان مرجعِ «فراملی» حفظ کند. نجف در بحرانهای منطقهای، اغلب به عنوان یک «لنگرگاه اخلاقی» عمل کرده است که فراتر از مرزهای جغرافیایی و فشارهای سیاسی، به شیعیان در عراق، افغانستان و فراتر از آن، مشروعیت فقهی و انسجام هویتی میبخشد.
درگذشت فیاض، اکنون حوزه نجف را با پرسشی بنیادین مواجه کرده است: آیا این مرکز میتواند در غیابِ نسلِ کهنِ مراجعِ خود، توازن حساس میان «سنتِ اجتهادیِ مستقل» و «اقتضائات دنیای مدرن» را حفظ کند؟ آنچه از فیاض باقی میماند، نه فقط آثار علمی، بلکه الگویِ مرجعیتِ متواضع، غیرسیاسی و در عین حال عمیقاً مؤثر است که نجف را همچنان به عنوان قلب تپنده تمدنِ شیعی زنده نگه داشته است.
نویسنده: سیدجمال موسوی مشکات – خبرگزاری دید