گزارش اختصاصی خبرگزاری دید: در یک بازه ۶ روزه و در پنج شهر تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد، پیکر مطهر امام شهید انقلاب اسلامی، آیتالله العظمی سید علی خامنهای (ره) با حضور دهها میلیون نفر از ایرانیان و شیعیان و آزادگان جهان بدرقه شد. منابع رسمی این رویداد را «بزرگترین مراسم تشییع در تاریخ جهان» خواندند و رسانههای غربی و منطقهای، از گاردین و دیلیتلگراف تا رویترز، الجزیره و دویچهوله، آن را بهعنوان نمایش کمسابقه قدرت نرم و سرمایه معنایی تازهیافته ایران توصیف کردهاند.
حضور ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر در ۵ شهر
منابع رسمی ایران، بر اساس تلفیق چند دسته داده میدانی و آماری، جمعیت شرکتکنندگان در مجموع مراسم وداع و تشییع را حدود ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر برآورد کردهاند. این آمار، از ترکیب شاخصهای زیر به دست آمده است:
آمار تردد با وسایل حملونقل عمومی به محل مراسم در تهران، قم، مشهد و شهرهای عراق
تعداد گوشیهای تلفن همراه فعال در مصلای تهران و مسیرهای تشییع
میانگین حضور هر نفر به مدت حدود دو و نیم ساعت در بازههای زمانی برگزاری مراسم
محاسبه حجم جمعیت در مسیر راهپیمایی تهران از میدان انقلاب تا میدان آزادی
مساحت مسیر مسجد جمکران تا حرم مطهر حضرت معصومه در قم
مسافت فرودگاه تا حرم رضوی در مشهد و تراکم جمعیت در طول مسیر
آمار رسمی دفتر نخستوزیری عراق درباره حضور حدود ۱۰ میلیون نفر در نجف و کربلا
مراجع مسوول تأکید کردهاند که حتی با محافظهکارانهترین تخمین، این مراسم از تمامی نمونههای مشابه در قرن اخیر پیشی گرفته و بهطور قطع «بزرگترین مراسم تشییع در طول تاریخ» بوده است؛ مقایسهای که در گزارشهای تحلیلی، با تشییعهای بزرگ قرن بیستم و بیستویکم مانند گاندی، جمال عبدالناصر، امام خمینی، پرنسس دایانا و پاپ ژان پل دوم صورت گرفته و به این جمعبندی رسیده است که هیچکدام از بزرگترین آیینهایی که تاریخ به یاد دارد، تا این اندازه، پرشکوه، گسترده و فرامرزی نبوده است.
تهران؛ راهپیمایی میلیونی از انقلاب تا آزادی
در تهران، دو روز وداع در مصلای بزرگ امام خمینی و یک روز تشییع اصلی، پایتخت را به صحنه حضور فشرده و میلیونی جمعیتی تبدیل کرد که تاریخ نظیر آن را ثبت نکرده است. گاردین در گزارش خود از «میلیونها نفر» سخن گفته که از شرق به غرب، از میدان انقلاب تا میدان آزادی، در راهپیمایی وداع با امام شهید شرکت کردند؛ جمعیتی سیاهپوش با پرچمهایی که روی آن نوشته شده بود: «برخواهیم خاست.
قم؛ مسیر جمکران تا حرم، یکپارچه جمعیت
در قم، مسیر مسجد جمکران تا حرم مطهر حضرت معصومه (س) بهطور کامل از جمعیت انباشته شد و یکی از بزرگترین اجتماعات مذهبی ـ سیاسی تاریخ این شهر را رقم زد؛ صحنهای که در گزارشهای تصویری شبکههای منطقهای و بینالمللی بهعنوان «تداوم موج عظیم سوگواری» پس از تهران توصیف شد.
نجف و کربلا؛ تشییع میلیونی در کشور همسایه سابقاً متخاصم
در عراق، نجف و کربلا شاهد حضور حدود ۱۰ میلیون نفر بودند؛ آماری که دفتر نخستوزیری عراق آن را تأیید و منتشر کرده است. این نخستینبار در تاریخ سیاسی جهان است که تشییع یک رهبر سیاسی در دو شهر کشور همسایه، آن هم کشوری با سابقه جنگ با ایران، با چنین شکوه شاهانه مردمی برگزار شد؛ رسانههایی مانند الجزیره و دویچهوله این صحنه را «نمایش نفوذ فراملی ایران در جهان شیعه» و «پیوند عاطفی و سیاسی فراتر از مرزها» توصیف کردند.
مشهد؛ دریای سیاه و سرخ
در مشهد، خیابانهای منتهی به حرم مطهر امام رضا (ع) بهگفته دیلیتلگراف و رویترز به «دریایی از رنگهای سیاه و سرخ» تبدیل شد؛ سیاه نماد سوگواری و سرخ نماد انتقام و خشم جمعیت میلیونی شرکتکننده در آخرین وداع با محبوبترین پدر و پیشوای معنوی ـ سیاسی خود. فشار و ازدحام جمعیت در مشهد بهحدی بود که تابوت پیکر امام شهید، سرانجام بهجای حرکت زمینی و از مسیر تعیینشده، با چرخبال به حرم منتقل شد و در گزارشهای تصویری، بهعنوان اوج تراکم و هیجان مراسم مشهد بازتاب یافت.
گاردین:«چرخش شگفتانگیز» و نمایش قدرت اجتماعی
روزنامه گاردین در گزارش خود، حضور «میلیونها نفر» در تهران را «چرخش شگفتانگیز» برای کشوری توصیف کرد که تنها چند ماه پیش درگیر اعتراضات گسترده بود. این رسانه، راهپیمایی وداع را «نمایش قدرت اجتماعی و سازماندهی حکومتی» و همزمان «نشانهای از عمق احساسات مذهبی و ملی» در ایران دانست.
اما رسانههای دارای عمق نگرش سیاسی ـ اجتماعی، بر این نکته پای فشردند که مردم ایران برای آشوب و اغتشاش، به نماینده نیاز ندارند و اغتشاشگران را نمیتوان نمایندگان افکار و اراده جمعی این مردم دانست، بلکه برعکس، مردم ایران همانهایی هستند که اگر لازم بدانند با حضور میلیونی بدون آشوب و اغتشاش و تخریب و تهدید، به خیابانها سرازیر میشوند تا به رهبر و نظام سیاسی خود اعلام وفاداری کنند.
الجزیره: «تاریخی» و «نمادین» در متن جنگ و محرم
الجزیره با انتشار گزارش و گالری تصویری، مراسم وداع و تشییع امام شهید را «تاریخی» و «نمادین» خواند؛ تاریخی از حیث حجم جمعیت و گستره جغرافیایی و نمادین از حیث همزمانی با دهه اول محرم و قرار گرفتن در متن جنگ ایران و آمریکا. این شبکه، حضور هیاتها و نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور را نشانهای از وزن ژئوپلیتیک و معنوی ایران در جهان شیعه و جنوب جهانی دانست.
دویچهوله: «نمایش قدرت» در میانه مذاکرات صلح
دویچهوله آلمانی، تشییع تهران را «نمایش قدرت» توصیف کرد که در میانه مذاکرات صلح با آمریکا برگزار شد؛ بهنحوی که حاکمیت ایران تلاش داشت با بسیج میلیونی، پیام «استحکام داخلی» و «تداوم مشروعیت» را به طرفهای خارجی مخابره کند. این رسانه، تصاویر هوایی از جمعیت را بهعنوان «گواهی بصری بر مقیاس بیسابقه مراسم» منتشر کرد.
رویترز: «سوگ جمعی» و «خونخواهی» در مشهد
خبرگزاری رویترز در چند گزارش، از جمله گزارش دفن امام شهید در مشهد، بر دو محور تأکید کرد: «سوگ جمعی» و «خونخواهی.» این رسانه، شعارها و پلاکاردهای «Kill Trump» و سوگند به خون رهبر شهید را بازتاب داد و نوشت که جمعیت در مشهد و تهران، انتقام از رئیسجمهور آمریکا را بخشی از مطالبه خود میدانند؛ همزمان، رویترز این مراسم را «اوج یک هفته سوگواری سازمانیافته» در ایران و عراق توصیف کرد.
۱۳۰ شب تجمع و بزرگترین تشییع؛ صورتبندی یک قدرت معنایی جدید
ناظران سیاسی و اجتماعی، آیین تاریخی تشییع امام شهید انقلاب اسلامی را در امتداد ۱۳۰ شب تجمع مستمر در دهها شهر ایران و میدانهای پایتخت میبینند؛ سلسلهای از حضورهای خیابانی که با بزرگترین تشییع تاریخ جهان گره خورده و سطح جدیدی از «قدرت معنایی و نرم ایران» را شکل داده است.
رشد محبوبیت امام شهید و افزایش پایه اجتماعی نظام سیاسی در داخل، همراه با رشد مرئی قدرت و محبوبیت ایران در منطقه و جنوب جهانی و میان عدالتخواهان شمال جهانی، بهعنوان خروجی این دوره مقاومت و سوگواری جمعی معرفی میشود.
سؤال راهبردی: آیا این سرمایه حفظ میشود؟
این سرمایه معنوی و اجتماعی، به تعبیر تحلیلگران، «ازدستندادنی» است، اما پرسش اصلی این است که آیا ساختار و نیروهای سیاسی ایران، آن را قدر میدانند، حفظ میکنند و به پایهای برای ارتقا و توسعه و قدرتافزایی ایران تبدیل خواهند کرد یا نه؟
پاسخ مثبت یا منفی به این پرسش، میتواند مسیر سرنوشت ایران را در روزها، هفتهها، ماهها و سالهای پیش رو تعیین کند.