اندیشکده امریکایی: طالبان از معادن افغانستان سوءاستفاده میکنند
خبرگزاری دید: یک اندیشکده امریکایی میگوید که بخش معادن افغانستان، با ارزش تخمینی یک تریلیون دالر، پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، بهشدت تحت کنترل متمرکز این گروه قرار گرفته و شفافیت کافی وجود ندارد.
بر اساس پژوهش اندیشکده امریکایی «جیمزتاون»، حکومت طالبان از معادن بیشتر بهعنوان منبع درآمد و ابزار اعمال نفوذ سیاسی استفاده میکنند تا زمینهای برای توسعه پایدار اقتصادی. این گزارش میگوید که درآمدهای حاصل از استخراج معادن بهجای انتقال شفاف به حسابهای عمومی، در اختیار شبکههای نزدیک به رهبری طالبان قرار میگیرد.
در اواخر ماه جون، رهبری طالبان حدود یکهزار نیروی ویژه را به ولایت بدخشان اعزام کرد تا کنترل بر ساحات معدنی این ولایت را تحکیم و فعالیتهای استخراجی را مستقیم زیر فرمان مرکزی قرار دهد.
بر اساس برآورد سازمان زمینشناسی امریکا، افغانستان بیش از یکهزار و ۴۰۰ ذخیره معدنی در ۳۴ ولایت دارد که شامل مس، لیتیم، روی، سرب، آنتیموان، کبالت و عناصر کمیاب میشود. این ذخایر توجه کشورهایی از جمله چین، هند، پاکستان و امریکا را به خود جلب کرده است.
گزارش میافزاید که طالبان تاکنون دستکم ۲۰۵ قرارداد معدنی را با بیش از ۱۵۰ شرکت واگذار کردهاند و در سپتامبر ۲۰۲۳ از قراردادهایی به ارزش ۶.۵ میلیارد دالر خبر دادند. وزارت معادن و پترولیم تحت اداره حکومت طالبان نیز در ماه می ۲۰۲۴ اعلام کرد که بیش از هفت میلیارد دالر سرمایهگذاری از سوی چین، قطر، ترکیه، ایران و بریتانیا جذب شده است؛ اما جزییات این قراردادها منتشر نشده است.
این اندیشکده همچنین تعلیق عضویت افغانستان در «ابتکار شفافیت صنایع استخراجی» در جون ۲۰۲۴ را ضربه دیگری به شفافیت این بخش دانسته است. در این گزارش آمده است که پس از تعیین هدایتالله بدری، از چهرههای تحریمشده طالبان، بهعنوان سرپرست وزارت معادن و پترولیم در جولای ۲۰۲۴، میزان شفافیت در این بخش بیشتر کاهش یافته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، بیش از ۹۵ درصد درآمدهای گزارششده معادن در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۴ اعلام شده بود؛ اما در پنج ماه بعدی تنها حدود یک میلیون دالر از درآمدها بهگونه عمومی حسابدهی شده است.
گزارش از وجود آنچه «مافیای داخلی معادن» خوانده شده نیز خبر میدهد که از معدنکاران، تاجران و صادرکنندگان، حقالامتیاز، هزینهها و پرداختهای مستقیم دریافت میکند. ولایت ننگرهار، که دارای ذخایر تالک، کرومایت و نفریت است، بیشترین تمرکز قراردادهای معدنی را در دوره کنونی داشته است.
این پژوهش همچنین نسبت به پیامدهای اجتماعی و محیطزیستی استخراج بیرویه هشدار داده است. در معادن زغالسنگ شمال افغانستان، کودکان هشتساله بدون تجهیزات ایمنی و ماشینآلات مناسب کار میکنند. در ولایتهایی مانند تخار و بدخشان نیز باشندگان محلی با جابهجایی اجباری، کاهش منابع، مصرف گسترده آب و درگیریهای مرگبار بر سر مالکیت و بهرهبرداری از معادن روبهرو هستند.
این اندیشکده در جمعبندی تاکید کرده است که معادن افغانستان در شرایط کنونی، بیشتر به ابزاری برای تامین منابع مالی، اعمال کنترل سیاسی، توزیع امتیازات و مدیریت قدرت داخلی طالبان تبدیل شده است تا وسیلهای برای رفاه عمومی و توسعه پایدار افغانستان.