خبرگزاری دید: هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک در شرایطی آغاز شده که جنگها، بحران غزه، تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، مناقشه اوکراین، تغییرات اقلیمی، نابرابری و آینده حکمرانی هوش مصنوعی از مهمترین محورهای سخنان رهبران جهان است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در آخرین سخنرانی خود در مناظره عمومی این نهاد، نسبت به عمیقتر شدن شکافهای جهانی هشدار داد و چهار آزمون اصلی جهان را جنگ و صلح، نابرابری، تغییرات اقلیمی و هوش مصنوعی عنوان کرد.
گوترش که دوره مسوولیتش در پایان سال ۲۰۲۶ به پایان میرسد، خواستار پایان درگیریها، رعایت حقوق بینالملل و تقویت چندجانبهگرایی شد. او درباره فلسطین، حمله ۷ اکتوبر حماس را محکوم کرد و همزمان از ابعاد کشتار و ویرانی در غزه و گسترش شهرکسازی در کرانه باختری انتقاد کرد و بر حفظ راه حل دو دولتی تأکید ورزید.
دبیرکل سازمان ملل همچنین اصلاح ساختار شورای امنیت را ضروری دانست و نبود نمایندگی دائمی آفریقا در این شورا را غیرقابل دفاع خواند. او درباره هوش مصنوعی نیز خواستار ایجاد چارچوبهای بینالمللی برای مدیریت این فناوری شد و تأکید کرد تصمیمهای مرتبط با مرگ و زندگی نباید بدون نظارت انسان به ماشینها سپرده شود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در سخنرانی خود از سیاستهای واشنگتن در قبال ایران دفاع کرد و گفت آمریکا اجازه دستیابی تهران به سلاح هستهای را نخواهد داد. ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، در حالی از امکان «نابودی» ایران در صورت نرسیدن به توافق سخن گفت که این تریبون اساساً برای گفتوگو، کاهش تنش و یافتن راههای مسالمتآمیز حل منازعات ایجاد شده است. استفاده از ادبیات تهدیدآمیز درباره جنگ و نابودی یک کشور عضو سازمان ملل، با روح چندجانبهگرایی و هدف اعلامشده این نهاد برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی در تضاد قرار میگیرد و به همان اندازه نشان میدهد که این سازمان چقدر نقشی ضعیف در مهار جنگها و حل بحرانهای بشری داشته است.
در ادامه، لولا دا سیلوا، رئیسجمهور برازیل، ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، از جمله رهبرانی بودند که درباره جنگ غزه، حقوق فلسطینیان و ضرورت یافتن راه حل سیاسی سخن گفتند.
در نخستین روز مناظره عمومی، رهبران و نمایندگان کشورهایی از جمله قرقیزستان، قطر، لیتوانی، پرو، شیلی، فنلند، لوکزامبورگ، آنگولا، مغولستان، کوریای جنوبی، سورینام، سیرالئون، بوسنی و هرزگوین، دومینیکا، سوئیس، ویتنام، سیشل، نائورو، تانزانیا، بوتان، ترینیداد و توباگو، جاپان، بریتانیا و کرواسی نیز سخنرانی کردند.
محور مشترک بخش بزرگی از این سخنرانیها، جنگ و امنیت بینالمللی، بحران فلسطین، اصلاح ساختار سازمان ملل، تغییرات اقلیمی، توسعه پایدار و تنظیم مقررات مربوط به هوش مصنوعی بود.
هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی تا پایان سپتامبر ادامه خواهد داشت و سخنرانی رهبران کشورهای بیشتری، از جمله هند، ایران، پاکستان و اوکراین، در روزهای آینده انجام میشود.
ساختار کنونی سازمان ملل، بهویژه شورای امنیت و امتیاز وتوی پنج عضو دایمی، بارها توان این نهاد برای واکنش مؤثر و سریع به بحرانهای جهانی را محدود کرده است. حتی آنتونیو گوترش در آخرین سخنرانی خود بر ضرورت اصلاح شورای امنیت و افزایش کارآمدی آن تأکید کرد و گفت هرگاه شورا نتواند اقدام کند، اعتبار و اثربخشی کل سازمان ملل زیر سؤال میرود.
در کنار این ضعف ساختاری، در دوره دبیرکلی گوترش نیز سازمان ملل در مهار جنگهای بزرگ و جلوگیری از تداوم بحرانها دستاوردی نداشته است.