هنر افغانستان؛ شمعی در تندباد طالبان

خبرگزاری دید: امروز، ۲۵ سپتامبر، جهانی هنرمند است؛ فرصتی برای گرامی‌داشت کسانی که حافظه، هویت و روایت یک جامعه را در قالب موسیقی، سینما، نقاشی، تئاتر و ادبیات زنده نگه می‌دارند، اما در افغانستان، پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، بخش بزرگی از جامعه هنری با حذف از فضای عمومی، مهاجرت و خاموشی اجباری روبه‌رو شده است.

پس از ۲۰۲۱، محدودیت بر موسیقی و فعالیت‌های هنری تشدید شد. قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان نیز پخش موسیقی در تجمعات و خانه‌ها را «عمل نادرست» تلقی کرده است. گزارش‌های نهادهای بین‌المللی و پژوهشی از بسته ‌شدن آموزشگاه‌های موسیقی، تخریب سازها، توقف اجراهای عمومی و خروج شمار زیادی از هنرمندان حکایت دارد.

این وضعیت فقط محدودیت بر یک حرفه نیست؛ مساله اصلی، تضعیف و حتی نابودی بخشی از حافظه فرهنگی افغانستان است. وقتی موسیقی از شهر حذف می‌شود، سینما و هنرهای نمایشی مجال بقا نمی‌یابند و زنان هنرمند از صحنه عمومی کنار گذاشته می‌شوند، جامعه بخشی از ابزارهای روایت‌ کردن خود را از دست می‌دهد.

با این حال، مهاجرت پایان هنر افغانستان نبوده است. هنرمندان افغانستانی در تبعید، از اروپا تا کشورهای همسایه و منطقه، به بازآفرینی هنر و فرهنگ کشور ادامه داده‌اند؛ گویی آنان افغانستان فرهنگی را با خود از مرزها عبور داده‌اند و به کشورها و سرزمین‌های دیگر منتقل کرده‌اند، اما این، آن چیزی نیست که شایسته و بایسته سرزمینی با پیشینه درخشان فرهنگی و هنری باشد. هنر به همان اندازه که آیینه تاریخ گذشته یک سرزمین است، زبان مورد قبول همگان، برای روایت دردها و رنج‌ها و نیازها و آرزوهای امروز جامعه هم هست.

از همین رو، جامعه هنرمندان افغانستان بیش از هر زمان دیگری به حمایت مردم و نهادهای بین‌المللی نیاز دارد تا بتواند رسالت تاریخی خود را در پاسداری و بازتاب هویت، فرهنگ و سرنوشت جمعی جامعه خود پرتوان و اثرگذار ادامه دهد.

نویسنده: محسن موحد