خبرگزاری دید: تنشها در امتداد مرز پاکستان و افغانستان بار دیگر افزایش یافته و مجموعهای از درگیریهای مرزی، حملات تروریستی، حملات هوایی و پهپادی، روابط دو کشور را وارد مرحلهای پرتنش کرده است. در حالی که اسلامآباد و حکومت طالبان یکدیگر را به حمایت از گروههای مسلح متهم میکنند، کارشناسان معتقدند تکیه صرف بر اقدامات نظامی و حملات تلافیجویانه نتوانسته است ریشههای ناامنی را از میان ببرد.
بر اساس گزارش رویترز در ۲۷ سپتامبر، وزارت دفاع افغانستان اعلام کرد که نیروهای این کشور در درگیری با افراد مسلحی که وارد ولسوالی کامدیش در ولایت نورستان شده بودند، ۲۸ نفر را کشته و ۳۲ نفر را زخمی کردهاند. کابل مدعی شد که در میان این افراد اعضای داعش و شماری از نیروهای امنیتی حکومت پیشین افغانستان حضور داشتند و سازمانهای استخباراتی پاکستان آنان را آموزش داده و به افغانستان فرستادهاند.
پاکستان این ادعاها را رد کرد و وزارت اطلاعات و نشرات این کشور، آن را «بیاساس» خواند. اسلامآباد تاکید کرد که نیروهای امنیتی و استخباراتی پاکستان هیچ نقشی در درگیری نورستان نداشتهاند و از گروه داعش حمایت نکردهاند.
همزمان، یک انفجار در منطقه دارازینْده در وزیرستان جنوبی نیز ۱۱ کشته و ۳۰ زخمی برجا گذاشت. تحریک طالبان پاکستان (TTP) مسوولیت این حمله را بر عهده گرفت. این رویداد نشان میدهد که ناامنی در مناطق نزدیک مرز افغانستان همچنان یکی از چالشهای اصلی پاکستان است.
ده روز حملات و واکنشهای متقابل
درگیریها از ۱۸ سپتامبر شدت بیشتری گرفت. پس از حمله به یک مسجد در داخل مجتمع پولیس در کوهات که دستکم ۳۱ کشته و حدود ۱۰۰ زخمی برجا گذاشت، پاکستان در ۲۱ سپتامبر مواضع ادعایی تحریک طالبان پاکستان را در ولایتهای پکتیکا و کنر افغانستان هدف حملات هوایی قرار داد.
حکومت طالبان ضمن محکوم کردن این حملات، وجود اردوگاههای تروریستی در افغانستان را رد کرد و گفت که در حملات هوایی پاکستان سه غیرنظامی کشته شدهاند. هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان نیز مرگ سه غیرنظامی را تایید کرد.
در ادامه، پاکستان از ورود هشت پهپاد از سمت افغانستان خبر داد و اعلام کرد که همه آنها سرنگون شدهاند. مقامهای پاکستانی همچنین مدعی شدند که مواضع مربوط به پرتاب و نگهداری پهپادها را در داخل افغانستان هدف قرار دادهاند؛ ادعایی که مقامهای طالبان آن را رد کردند.
محدودیت راهبرد نظامی
با وجود آنکه ارتش پاکستان از عملیات خود علیه گروههای مسلح بهعنوان موفقیتهای میدانی یاد میکند، حملات در خیبرپختونخوا و بلوچستان همچنان ادامه دارد. به باور برخی کارشناسان، پیروزیهای تاکتیکی به موفقیت راهبردی تبدیل نشدهاند.
ریکاردو واله، پژوهشگر گروههای مسلح در جنوب و آسیای مرکزی، این رویکرد را «ناقص و محدود» توصیف کرده و گفته است که نارضایتیهای محلی، ضعف حکومتداری و کمبود امکانات پولیس، مبارزه با شورش مسلحانه را دشوار کرده است. او همچنین تاکید کرده که عملیات استخباراتی بیشتر واکنشی است تا پیشگیرانه و همین مساله به تداوم چرخه بیثباتی کمک میکند.
تلاشهای دیپلماتیک نیز تاکنون نتیجه تعیینکنندهای نداشته است. مقامهای پاکستانی معتقدند میانجیگری کشورهایی مانند چین، ترکیه و قطر نتوانسته است اختلافات اصلی میان دو طرف را حل کند. حتی بحثهایی درباره ایجاد سازوکار مشترک نظارت بر مرز نیز به توافق نهایی نرسیده است.
گسترش احتمالی جبهههای ناامنی
همزمان، نگرانیها درباره ارتباط احتمالی میان تحریک طالبان پاکستان و جداییطلبان بلوچ افزایش یافته است. حملات جداگانه تحریک طالبان پاکستان و ارتش آزادیبخش بلوچستان در ماه جولای، توجه کارشناسان را به احتمال همکاری تاکتیکی میان این گروهها جلب کرده است؛ هرچند اهداف سیاسی متفاوت آنها باعث میشود شکلگیری اتحاد راهبردی پایدار همچنان نامشخص باشد.
فروه عامر، مدیر ابتکارهای جنوب آسیا در موسسه سیاست آسیای انجمن آسیا، هشدار داده است که «زور بهتنهایی نمیتواند تهدیدهای امنیتی بلندمدت را مهار کند و خشونت فقط خشونت بیشتری ایجاد میکند». به گفته او، در نبود یک راهحل سیاسی و راهبرد موثر مبارزه با شورش، بیثباتی طولانیمدت میتواند سرمایهگذاری خارجی، از جمله سرمایهگذاری در بخش مواد معدنی حیاتی، را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
در نهایت، ادامه حملات متقابل میان پاکستان و افغانستان نشان میدهد که مساله تنها به میدان جنگ محدود نیست. ضعف حکومتداری، نارضایتیهای محلی، فعالیت گروههای مسلح، اختلافات مرزی و نبود اعتماد سیاسی، مجموعهای از عوامل بههمپیوسته را ایجاد کردهاند. تا زمانی که این عوامل در کنار اقدامات امنیتی و نظامی مورد توجه قرار نگیرند، خطر تداوم چرخه حمله، واکنش و حمله متقابل همچنان پابرجا خواهد بود.