خبرگزاری دید: گروه بینالملل بحران در گزارشی درباره پنجمین سال حاکمیت طالبان، کاهش کمکهای خارجی، محدودیتهای گسترده علیه زنان و دختران، ساختار سیاسی بسته، فشارهای اقتصادی، فعالیت گروههای مخالف و تشدید تنش با پاکستان را از مهمترین چالشهای افغانستان دانسته و هشدار داده است که تداوم این وضعیت، شکنندگی کشور را افزایش خواهد داد.
این گزارش میگوید سیاستهای طالبان در قبال زنان و دختران همچنان یکی از اصلیترین موانع در مسیر تعامل افغانستان با جامعه جهانی است. افغانستان تنها کشوری توصیف شده که آموزش رسمی دختران پس از دوره ابتدایی در آن متوقف مانده و محدودیتهایی در زمینه اشتغال، سفر و فعالیتهای اجتماعی زنان اعمال میشود.
بهگفته گروه بینالملل بحران، این محدودیتها علاوه بر پیامدهای اجتماعی، بر روابط سیاسی افغانستان با جهان نیز اثر گذاشته و روند همکاریهای اقتصادی و کمکهای توسعهای را محدود کرده است.
ساختار سیاسی بسته و محدودیت تعاملات بینالمللی
این سازمان در بخش دیگری از گزارش خود، ساختار سیاسی افغانستان را همچنان متکی بر اعضای طالبان دانسته و تأکید کرده است که جامعه جهانی خواستار مشارکت گستردهتر گروههای قومی و سیاسی در ساختار قدرت است.
قرار داشتن شماری از مقامهای ارشد طالبان در فهرست تحریمهای سازمان ملل نیز از عواملی عنوان شده که تعاملات رسمی، اقتصادی و بانکی افغانستان با جهان را دشوار کرده است. به همین دلیل، افغانستان در شماری از نشستهای بینالمللی حضور محدودی داشته و فرصتهای همکاری اقتصادی نیز کاهش یافته است.
تنش با پاکستان؛ چالش فزاینده در مرزهای افغانستان
روابط افغانستان و پاکستان از دیگر محورهای اصلی این گزارش است. اسلامآباد مدعی است فعالیت تحریک طالبان پاکستان در خاک افغانستان افزایش یافته و این موضوع نگرانیهای امنیتی در مناطق مرزی را تشدید کرده است.
در پی افزایش تنشها، محدودیتهایی بر تجارت دو کشور اعمال شده، روند بازگشت مهاجران افغان سرعت گرفته و درگیریهای مرزی و حملات هوایی نیز گزارش شده است.
گروه بینالملل بحران هشدار داده که تداوم این وضعیت تجارت، مسیرهای ترانزیتی و امنیت مناطق مرزی افغانستان را تحت تأثیر قرار میدهد.
اقتصاد زیر فشار کاهش کمکها و محدودیتهای مالی
گزارش، اقتصاد افغانستان را نیز با مجموعهای از فشارهای همزمان مواجه میداند؛ از کاهش کمکهای خارجی و محدودیتهای بانکی گرفته تا تحریمها و نگرانی مؤسسات مالی بینالمللی از همکاری با افغانستان.
افزایش قیمت کالاهای اساسی و گسترش ناامنی غذایی، میلیونها نفر را به کمکهای بشردوستانه وابسته کرده است. این گزارش همچنین کاهش تمرکز جامعه جهانی بر افغانستان به دلیل بحرانهایی مانند جنگ اوکراین، جنگ غزه و تحولات ایران را از عوامل کاهش کمکها عنوان میکند.
بخش خصوصی افغانستان نیز بهدلیل دشواری دسترسی به نظام مالی جهانی و نگرانی بانکها و مؤسسات بینالمللی از همکاری با افغانستان، با محدودیتهای جدی روبهرو است؛ وضعیتی که سرمایهگذاران داخلی و خارجی را محتاطتر کرده است.
معادن؛ درآمدزایی همراه با اختلافات محلی
گروه بینالملل بحران استخراج معادن، بهویژه در شمال افغانستان، را یکی از منابع مهم درآمدی توصیف کرده است. بهگفته این سازمان، حضور سرمایهگذاران خارجی و تاجران نزدیک به طالبان موجب رونق نسبی این بخش شده، اما همزمان اختلافات محلی بر سر سهم جوامع از درآمدهای معدنی و نحوه مدیریت منابع را افزایش داده است.
در برخی موارد نیز اختلاف میان مقامهای مرکزی طالبان و فرماندهان محلی بر سر مدیریت منابع طبیعی گزارش شده است.
این سازمان هشدار داده که افزایش سرمایهگذاری در بخش معادن، در صورت نبود سازوکارهای شفاف و مشارکت جوامع محلی، میتواند به اختلافات اقتصادی و قومی دامن بزند.
شمال افغانستان؛ کانون فعالیت گروههای مخالف
در گزارش گروه بینالملل بحران، شمال افغانستان، بهویژه بدخشان، از مناطق حساس کشور عنوان شده است. بر اساس این گزارش، گروههایی مانند جبهه مقاومت ملی، جبهه آزادی افغانستان و داعش خراسان در این مناطق فعالیت دارند.
در ماه جولای نیز یک گروه مسلح کمشناختهشده برای چند ساعت کنترل مرکز اداری ولسوالی یفتل پایین در بدخشان را در اختیار گرفت؛ رویدادی که بهگفته گزارش، نخستین مورد از دست رفتن کنترل یک مرکز اداری از سوی طالبان از سال ۲۰۲۱ به این سو بوده است.
با این حال، گروه بینالملل بحران میگوید گروههای مخالف در شرایط کنونی تهدیدی جدی برای کنترل طالبان بر سراسر افغانستان محسوب نمیشوند، اما فعالیت آنان نشاندهنده وجود نارضایتیهای محلی و شکافهای امنیتی در بخشهایی از شمال کشور است.
آینده شکننده افغانستان
گروه بینالملل بحران در جمعبندی گزارش خود هشدار داده که تداوم محدودیتهای داخلی، بسته بودن ساختار سیاسی، مشکلات اقتصادی، کاهش کمکهای خارجی، اختلافات محلی و تنش با پاکستان میتواند وضعیت افغانستان را همچنان شکننده نگه دارد.
این سازمان افزایش تعاملات منطقهای و جهانی، کاهش تنشهای داخلی، بازنگری در سیاستهای اجتماعی و ایجاد سازوکارهای مشارکتی در ساختار قدرت را از الزامات عبور افغانستان از وضعیت کنونی دانسته است.
در این گزارش تأکید شده که چشمانداز افغانستان تا حد زیادی به نحوه مدیریت این چالشها و میزان ایجاد اعتماد در داخل و خارج از کشور بستگی دارد.