خبرگزاری دید: روز جهانی ریشه‌کنی فقر فرصتی است تا به یکی از مهم‌ترین عوامل بازتولید فقر در جهان، یعنی جنگ و خشونت مسلحانه، پرداخته شود. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که جنگ و فقر رابطه‌ای دوطرفه دارند؛ فقر می‌تواند زمینه‌ساز بی‌ثباتی و منازعه شود و در مقابل، جنگ نیز با تخریب زیرساخت‌ها، نابودی سرمایه انسانی و فرار سرمایه، فقر را عمیق‌تر و پایدارتر می‌کند.
در سطح جهانی، جنگ‌ها نه‌تنها باعث مرگ و آوارگی میلیون‌ها انسان شده و می‌شوند، بلکه روند توسعه را برای دهه‌ها به عقب می‌رانند. کشورهای درگیر جنگ معمولا با کاهش سرمایه‌گذاری، فروپاشی خدمات عمومی، بیکاری گسترده و افزایش ناامنی غذایی مواجه می‌شوند. مردم فقیر نخستین قربانیان جنگ هستند؛ زیرا دسترسی آنان به آموزش، خدمات صحی، اشتغال و حمایت‌های اجتماعی بیش از دیگران آسیب می‌بیند. به همین دلیل، بسیاری از کشورهای گرفتار در چرخه جنگ، همزمان در فهرست فقیرترین کشورهای جهان نیز قرار دارند.
افغانستان نمونه‌ای روشن از این واقعیت تلخ است. بیش از چهار دهه جنگ، مداخله خارجی، منازعات داخلی و بی‌ثباتی سیاسی، ظرفیت‌های اقتصادی و انسانی کشور را به شدت فرسوده کرده است. میلیون‌ها افغان مجبور به مهاجرت یا آوارگی شده‌اند و زیرساخت‌های حیاتی کشور بارها تخریب شده است. در چنین شرایطی، فقر از یک مشکل اقتصادی، به یک بحران اجتماعی و انسانی تبدیل شده است.
با این حال، فقر افغانستان تنها به میراث جنگ محدود نمی‌شود؛ پس از بازگشت طالبان به قدرت، مجموعه‌ای از سیاست‌ها و رویکردهای محدودکننده، روند توسعه اقتصادی و اجتماعی را بیش از پیش تضعیف کرده است. محروم‌سازی دختران و زنان از آموزش و اشتغال، نه‌تنها نقض حقوق انسانی است، بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل توسعه‌دهنده فقر به شمار می‌رود. حذف نیمی از نیروی انسانی کشور از مشارکت مؤثر در اقتصاد، ظرفیت تولید، درآمد خانوارها و رشد اقتصادی را کاهش می‌دهد. همچنین محدودیت‌های گسترده بر جامعه مدنی، رسانه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی، فضای سرمایه‌گذاری و کارآفرینی را تنگ‌تر کرده است.
علاوه بر این، وابستگی شدید اقتصاد به کمک‌های خارجی، انزوای بین‌المللی، فرار نیروهای متخصص و کاهش فرصت‌های شغلی، میلیون‌ها شهروند افغانستان را در معرض ناامنی غذایی و فقر مزمن قرار داده است. هنگامی که آموزش محدود شود، بازار کار کوچک‌تر می‌شود و امید به آینده کاهش می‌یابد و فقر نه به‌عنوان یک وضعیت موقت بلکه به‌مثابه سرنوشت نسل‌به‌نسل تبدیل می‌شود.
در روز جهانی ریشه‌کنی فقر، تجربه افغانستان یادآور این حقیقت است که مبارزه با فقر تنها از مسیر کمک‌های مالی نمی‌گذرد. صلح پایدار، حکومت پاسخگو، آموزش فراگیر، مشارکت زنان، احترام به حقوق اساسی شهروندان و ایجاد فرصت‌های اقتصادی، مهم‌ترین ابزارهای ریشه‌کنی فقر هستند. تا زمانی که جنگ و سیاست‌های محدودکننده توسعه بر زندگی مردم سایه افکنده باشد، دستیابی به جامعه‌ای عاری از فقر همچنان دور از دسترس خواهد ماند.
نویسنده: محسن موحد