خبرگزاری دید: اقدام اخیر گمرک بندر کراچی پاکستان در به حراج گذاشتن صدها کانتینر محموله متعلق به تاجران افغانستان، فصل تازه‌ای از پیامدهای مخرب و ویرانگر تنش‌های سیاسی و امنیتی میان کابل و اسلام‌آباد را به نمایش گذاشت.
تصاویری که از گشودن درهای کانتینرها و عرضه کالاهای تاجران افغانستان به خریداران پاکستانی منتشر شد، تنها یک خسارت تجاری ساده نیست؛ بلکه نشان‌دهنده لغزش آشکار اسلام‌آباد به سمت «سلاح‌سازی از تجارت» و قربانی کردن بدنه بخش خصوصی در تقابل‌های ژئوپلیتیک منطقه‌ای است. این رویکرد در حالی صورت می‌پذیرد که مسیرهای ترانزیتی دو کشور ماه‌هاست به دلیل خشونت‌های مرزی و انسدادهای سیاسی مسدود مانده و بخش خصوصی افغانستان را در میان هزینه‌های گزاف دموراژ (جریمه توقف) و قوانین سخت‌گیرانه پاکستان به اسارت گرفته است.
سیاسی‌سازی روابط تجاری و ترانزیتی از سوی پاکستان، علیرغم تعهدات بین‌المللی و منطقه‌ای مرتبط با کشورهای محصور در خشکی، نه‌تنها متضمن فشار بر حکومت طالبان نشده، بلکه مستقیماً سفره مردم، سرمایه تاجران ملی و ثبات اقتصادی افغانستان را هدف قرار داده است.
حراج اموال تجاری به بهانه عدم پرداخت جریمه‌های توقف، در شرایطی رخ می‌دهد که خودِ انسداد مرزها و ممانعت از خروج کانتینرها محصول تصمیمات یک‌جانبه امنیتی اسلام‌آباد بوده است. این تناقض آشکار و تحمیل هزینه‌های ناشی از انسداد مرز بر دوش تاجران افغان، ضربه‌ای مهلک بر پیکر نیمه‌جان سرمایه‌گذاری خرد و کلان در افغانستان وارد کرده و ریسک فعالیت‌های تجاری در منطقه را به اوج رسانده است.
علاوه بر این، شکست مکرر دورهای متعدد دیپلماسی تجاری در پایتخت‌های منطقه‌ای نظیر دوحه، استانبول و ریاض، امیدها برای دست‌یابی به یک راهکار عقلانی و جدا ساختن خط تجارت از مسائل امنیتی را به یاس مبدل کرده است. پافشاری پاکستان بر گره زدن گذرگاه‌های تجاری به پرونده‌های امنیتی معلق، نشان می‌دهد که فضای تنش‌زدایی کاملاً مسدود شده است.
در این میان، تاجران افغانستان که پیش‌تر هزاران کانتینر را با تحمل خسارت‌های سنگین مالی از بنادر پاکستان خارج کرده بودند، اکنون در برابر صدمات ناشی از حراج باقی‌مانده اموال خود در کراچی، هیچ پشتیبان حقوقی و ساختاری محکم بین‌المللی نیز نمی‌بینند؛ امری که موجی از انفعال و فرار سرمایه را در داخل کشور تشدید می‌کند.
اما پیامدهای ژئواقتصادی این رفتار بن‌بست‌آفرین اسلام‌آباد، مرزهای پاکستان را نیز بی‌نصیب نخواهد گذاشت. پاکستان که تا همین چندی پیش بزرگ‌ترین شریک تجاری افغانستان محسوب می‌شد و از موقعیت ترانزیتی خود به عنوان اهرم فشار استفاده می‌کرد، اکنون با دست خود روند بی‌اعتبارسازی بنادرش را شتاب بخشیده است.
حاکمان کابل با درک این آسیب‌پذیری ساختاری، راهبرد کاهش وابستگی ترانزیتی به اسلام‌آباد را پیش گرفته‌اند. در پیش گرفتن این خط‌‌مشی، فضا را برای جهش بی‌سابقه مناسبات اقتصادی افغانستان با ایران و کشورهای آسیای مرکزی هموار ساخته است. صعود ایران به مقام نخستین شریک تجاری افغانستان و استقبال تاجران افغانستان از کریدور چابهار و مرزهای غربی، پیامد مستقیم بی‌اعتمادی ایجادشده در بندر کراچی است.
به هر حال، حراج کانتینرهای تاجران افغانستان در بندر کراچی، نمادی پررنگ از ترجیح منافع آنی و فشارهای امنیتی بر ثبات اقتصادی منطقه‌ای است. بخش خصوصی افغانستان که موتور محرک تولید، اشتغال و تامین اقلام ضروری در شرایط تحریم و بحران بشری است، اکنون تاوان آتش تنش‌های سیاسی میان طالبان و اسلام‌آباد را می‌پردازد.
اگر سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی تجاری برای متوقف ساختن این رفتارهای غیرقانونی مداخله نکنند و کابل و اسلام‌آباد حوزه تجارت را از جنگ نیابتی و امنیتی خود تفکیک نسازند، نه تنها سرمایه‌گذاران داخلی ناپدید خواهند شد، بلکه ساختار ترانزیت در جنوب آسیا دچار فروپاشی دائم شده و جابه‌جایی‌های منطقه‌ای برای همیشه مسیرهای جایگزین را جایگزین اسلام‌آباد خواهند کرد.
نویسنده: سید‌باقر واعظی – خبرگزاری دید