گوگل در خدمت ماشین جنگی آمریکا؛ هوش مصنوعی در خط مقدم جنایت

خبرگزاری دید: قرارداد محرمانه گوگل با پنتاگون، نگرانی‌ها درباره استفاده از فناوری هوش مصنوعی در تحلیل اطلاعات، شناسایی اهداف و عملیات نظامی و محدودیت نظارت بر کاربردهای آن را افزایش داده و موجب خروج شماری از پژوهشگران برجسته شرکت دیپ‌مایند، زیرمجموعه هوش مصنوعی گوگل، در اعتراض به گسترش همکاری‌های نظامی این شرکت با وزارت جنگ آمریکا شده است.

سوفیا لیگوری، مهندس پژوهشی مستقر در لندن، پس از سه سال فعالیت، از گوگل استعفا داده و آندریاس کرش، پژوهشگر هوش مصنوعی نیز در اکتوبر ۲۰۲۶ از دیپ‌مایند جدا شده است. برخی کارکنان دیگر نیز از خروج همکاران معترض یا بررسی احتمال استعفا سخن گفته‌اند. با این حال، آمار دقیقی از تعداد استعفاها یا شکل‌گیری یک حرکت سازمان‌یافته منتشر نشده است.

قرارداد محرمانه با پنتاگون؛ محور اختلاف
بر اساس گزارش‌های بلومبرگ و رویترز، در آوریل ۲۰۲۶، بیش از ۶۰۰ کارمند گوگل، از جمله شمار زیادی از کارکنان دیپ‌مایند، در نامه‌ای به سوندار پیچای، مدیرعامل شرکت، خواستار رد همکاری‌هایی شدند که امکان استفاده از هوش مصنوعی در عملیات محرمانه نظامی را فراهم می‌کند.

با وجود این اعتراض‌ها، قرارداد گوگل با پنتاگون نهایی شد. این توافق امکان استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی گوگل را در شبکه‌های طبقه‌بندی‌شده نظامی آمریکا برای کاربردهایی مانند برنامه‌ریزی مأموریت و تحلیل اطلاعات فراهم می‌کند و استفاده از این فناوری را برای «هر هدف قانونی دولت» مجاز می‌داند.

اگرچه متن و مفاد قرارداد، استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی برای نظارت انبوه داخلی و تسلیحات خودمختار، از جمله انتخاب اهداف، بدون نظارت انسانی مناسب را ممنوع می‌کند، اما با این حال، طبق گزارش رویترز، گوگل اختیار وتوی تصمیم‌های عملیاتی قانونی دولت را ندارد و این، سبب ایجاد پرسش‌هایی جدی درباره توانایی شرکت برای کنترل کاربردهای نهایی فناوری خود شده است.

سابقه اختلاف بر سر کاربرد نظامی هوش مصنوعی
این اعتراض‌ها به اختلافی قدیمی‌تر بازمی‌گردد. در سال ۲۰۱۸، صدها کارمند گوگل خواستار پایان پروژه نظامی «مِیوِن» شدند که از هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر پهپادی استفاده می‌کرد. گوگل پس از آن اعلام کرد قرارداد را تمدید نمی‌کند.

با این حال، شرکت در فبروری ۲۰۲۵ بخش‌هایی از اصول پیشین خود درباره منع استفاده از هوش مصنوعی در تسلیحات و نظارت را حذف کرد و بر همکاری با دولت‌ها برای تقویت امنیت ملی تأکید ورزید.

همچنین سامانه نظامی «مِیوِن اسمارت سیستمز» با ادغام فناوری شرکت‌های مختلف، به سازمان‌دهی اطلاعات و شناسایی اهداف کمک می‌کند، اما شواهد منتشرشده مشخص نمی‌کند که مدل‌های گوگل مستقیماً در حمله‌ای مشخص استفاده شده باشند.

در مجموع، اعتراض کارکنان و خروج برخی پژوهشگران، شکاف میان مأموریت علمی دیپ‌مایند و همکاری‌های نظامی گوگل را آشکار کرده است؛ اختلافی که محور اصلی آن، میزان کنترل شرکت بر کاربردهای نظامی هوش مصنوعی و مسوولیت‌پذیری در برابر پیامدهای احتمالی این فناوری است.

هوش مصنوعی در خدمت جنگ؛ از غزه تا ایران
استفاده از هوش مصنوعی در جنگ‌ها و جنایات سازمان‌یافته، موضوعی بی‌سابقه نیست؛ از جمله در جنگ غزه، ارتش اسرائیل از سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، از جمله برنامه «لوندر» (Lavender)، برای تحلیل داده‌های اطلاعاتی و شناسایی افراد به‌عنوان اهداف عملیاتی استفاده کرده و گزارش‌های رسانه‌ای از نقش این فناوری در تسریع فرایند شناسایی اهداف حکایت دارند.

در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز گزارش‌ها از استفاده ارتش آمریکا از سامانه «مِیوِن» (Maven) متعلق به شرکت پالانتیر و ابزارهای هوش مصنوعی برای ترکیب داده‌های ماهواره‌ای، تصاویر شناسایی و اطلاعات نظامی، اولویت‌بندی اهداف و سرعت بخشیدن به برنامه‌ریزی حملات حکایت دارند؛ انواع که حمله به مکتب میناب نیز پرسش‌هایی درباره احتمال نقش این فناوری در فرایند شناسایی اهداف برانگیخته است.

تجربه غزه و ایران نشان می‌دهد که هیچ تعهد اخلاقی برای بهره نبردن از هوش مصنوعی در جنگ‌های آینده وجود ندارد و از آنجا که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل از پیشگامان استفاده نظامی از هوش مصنوعی هستند، قرارداد محرمانه گوگل با وزارت جنگ آمریکا نگرانی‌ها درباره گسترش استفاده از این فناوری در عملیات نظامی را تشدید می‌کند؛ به‌ویژه آن که این توافق می‌تواند به توجیه حقوقی و قانونی چنین کاربردهایی و تسهیل بهره‌برداری گسترده‌تر از هوش مصنوعی در جنگ منجر شود.