خبرگزاری دید: بخش بزرگی از مسلمانان، شناختی شناسنامه‌ای از حضرت فاطمه زهرا (س) دارند؛ شناختی که به دانستن نسبت‌های خانوادگی ایشان، از جمله دختر پیامبر اسلام و حضرت خدیجه کبری (س) همسر حضرت علی (ع) و مادر حسنین و زینبین (س) محدود می‌شود. چنین شناختی، هرچند بخشی از واقعیت زندگی آن حضرت را بازگو می‌کند، اما به‌تنهایی برای ایجاد تحول اخلاقی و اجتماعی در زندگی فردی و جمعی مسلمانان کافی نیست و لزوماً به بهره‌مندی از برکات معنوی و اخروی نیز نمی‌انجامد.
به بیان بهتر، همچنان که قبر حضرت زهرا مخفی و نامشخص است، قدر و منزلت معنوی و اخلاقی او نیز پوشیده و در میان لایه‌های قطور رویدادها و روایت‌های تاریخی، پیچیده و ناشناخته مانده است. بر پایه این واقعیت عینی اجتماعی، برای فهم جایگاه حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله علیها، باید از مرز شناخت شناسنامه‌ای و حتی تاریخی این شخصیت بزرگ عبور کرد و وارد افق معرفت وجودی و حقیقت هستی شد. در این رویکرد، فاطمه (س) تنها دختر پیامبر اسلام، همسر امیرالمؤمنین و مادر امامان معصوم نیست، بلکه فراتر از آن و مبتنی بر حقایق و معارف توحیدی، منزلت ایشان در نظام هستی قابل تبیین و تعریف است و فراتر از نسبت خونی و خانوادگی با پیامبر و اهل بیت (ع) در موقعیتی قرار می‌گیرد که تراز و ترازوی هستی‌شناختی قرار می‌گیرد و بایستی از آن به «سرّ فاطمی هستی» تعبیر کرد.
در منظر تفکر توحیدی، عالم آفرینش مجموعه‌ای از موجودات پراکنده و بی‌ارتباط با یکدیگر نیست، بلکه نظامی هماهنگ و دارای مراتب وجودی است که همه اجزای آن به سوی حقیقت واحد، یعنی خداوند متعال، در سیر و سلوک‌اند. در چنین نظامی، انسان کامل به دلیل آن که آیینه تمام‌نمای اسماء و صفات الهی و واسطه شناخت و ارتباط آگاهانه انسان با خدای رحمان است، دارای جایگاهی محوری است. از این منظر، منشور معرفتی شیعی، حضرت زهرا (س) را در عالی‌ترین مرتبه این حقیقت وجودی می‌شناسد؛ زیرا همو است که در وجود مقدس ملکوتی‌اش طهارت، عصمت، معرفت، عبودیت و ولایت به وحدتی شگفت‌انگیز و این‌همانی رسیده‌اند.
موضوع محوری و مهم دیگر در درک جایگاه حضرت زهرا در نظام هستی این است که حقیقت فاطمی، تنها مجموعه‌ای از فضایل اخلاقی، عبادت‌های شبانه، مظلومیت تاریخی یا نقش ایشان در تداوم نسل پیامبر نیست، بلکه همه این موارد به‌عنوان مؤلفه‌های برتری‌بخش به جایگاه ایشان، بازتاب‌هایی زنده و عینی از حقیقت عمیق‌تری دیگرند و آن این که فاطمه (س) در منظومه معرفت اهل بیت، محور پیوند نبوت و امامت و مظهر پیوند رحمت، معرفت و عبودیت است. اگر نبوت، مسیر هدایت الهی را در تاریخ بشر بازگشایی می‌کند و امامت، مأموریت استمرار و پاسداری از این مسیر را بر عهده دارد، حقیقت فاطمی حلقه‌ای بنیادین در پیوند این دو ساحت قدسی است و بدون شناخت آن، امکان فهم کامل منظومه درهم‌تنیده رسالت و ولایت، با دشواری دردناک با پیامدهایی بحران‌زا برای سرشت و سرنوشت بشر مواجه خواهد شد.
در این میان، یکی از عمیق‌ترین تعابیر درباره مقام ایشان، پیوند حقیقت فاطمی با مفهوم «شب قدر» یه‌مثابه حقیقتی قرآنی است. شب قدر، که شب نزول قرآن کریم به‌عنوان چراغ راه آینده انسان و جهان است، در برخی روایات تفسیری شیعه، به وجود مبارک حضرت فاطمه (س) تأویل شده است. این تعبیر و تأویل تأمل‌برانگیز را می‌توان در افقی فراتر از یک روایت تفسیری فهم کرد: همان‌گونه که شب قدر ظرف ظهور تقدیر الهی و نزول برکات و حقایق آسمانی است، حقیقت فاطمی نیز در منظومه هدایت نبوی و ولایت علوی، جایگاهی محوری، رازآمیز و بنیادین در هدایت‌پذیری و ولایت‌پذیری است و شناخت او، متناسب با شأنی که در شاکله هدایت آسمانی انسان و جایگاهی که در متن کتاب مقدس قرآن کریم و نوع مواجهه معنادار عظمت‌بخش و تعظیم‌آمیز رسول الله (ص) دارد، امکانی برای شناخت حقیقت ولایت، انسان کامل و نسبت انسان با خداوند است.
درکی اینچنین برازنده و برین از جایگاه حضرت زهرا در نظام هستی و منظومه هدایت توحیدی، نه‌تنها مسلمانان، بلکه همه بشریت را به بهشت رؤیایی همدلی و همبودگی انسانی و همدگرپذیری آرمانی الهی رهنمون می‌شود و به همین دلیل است که انسان و جهان امروز برای غلبه بر بحران‌ها و بن‌بست‌های حتی زمینی و نه الزاما معنوی و معرفتی خود، به فهم عمیق حقیقت فاطمی نیازمند است.
نویسنده: محسن موحد