ایران؛ رستاخیز هویت تاریخی، احیای شکوه تمدنی و طلوع اقتدار نوین اسلامی
خبرگزاری دید: تاریخ ملت‌ها گاهی در میانه جنگ‌ها، بحران‌ها و رویارویی قدرت‌های بزرگ، مسیر تازه‌ای به خود می‌گیرد. آنچه امروز در تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده آمریکا و متحدان آن جریان دارد، صرفاً یک رویارویی نظامی نیست؛ بلکه آزمونی تاریخی برای سنجش اراده ملی، استقلال سیاسی، قدرت بازدارندگی و جایگاه تمدنی ایران است.
ایران از سرزمین‌های ریشه‌دار تمدنی‌جهان است. از مادها و هخامنشیان تا اشکانیان و ساسانیان، این سرزمین بارها در شکل‌دهی به مناسبات سیاسی و فرهنگی جهان نقش‌آفرینی کرده است. این میراث تاریخی، ظرفیت بازسازی و برخاستن دوباره ایران را نشان می‌دهد؛ اما احیای شکوه تمدنی تنها با اتکا به گذشته ممکن نیست، بلکه نیازمند پیوند هویت تاریخی با توان اقتصادی، علمی و سیاسی امروز است.
انقلاب اسلامی؛ نقطه عطف استقلال ایران
انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به رهبری امام خمینی، با شعار استقلال و نفی سلطه خارجی، مناسبات ایران با قدرت‌های جهانی، به‌ویژه آمریکا، را دگرگون کرد. از آن زمان، تقابل دو کشور از تحریم‌های اقتصادی و فشارهای دیپلماتیک تا منازعات امنیتی و نظامی ادامه یافته است.
تحولات نظامی سال ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داده است که برتری تسلیحاتی و اقتصادی لزوماً به پیروزی راهبردی منجر نمی‌شود. نتیجه جنگ تنها با خسارت‌های نظامی سنجیده نمی‌شود، بلکه تحقق اهداف سیاسی، حفظ انسجام داخلی و توانایی مدیریت هزینه‌های تقابل نیز اهمیت دارد.
با این حال، مقاومت پایدار تنها با قدرت دفاعی تحقق نمی‌یابد؛ بلکه به اقتصاد قدرتمند، توسعه علمی، حکمرانی کارآمد و اعتماد عمومی نیاز دارد.
جبهه مقاومت؛ تغییر معادلات خاورمیانه
تحولات منطقه نشان می‌دهد که قدرت‌های فرامنطقه‌ای دیگر نمی‌توانند بدون توجه به نقش بازیگران بومی، معادلات خاورمیانه را تعیین کنند. غزه، با وجود ویرانی گسترده و تلفات انسانی، مسأله فلسطین را در مرکز توجه افکار عمومی جهان نگه داشته است. حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن نیز همچنان بر معادلات امنیتی منطقه و گذرگاه‌های راهبردی دریایی تأثیرگذارند. در عراق نیز جریان‌های سیاسی و گروه‌های نزدیک به محور مقاومت در مناسبات داخلی و روابط این کشور با آمریکا نقش دارند.
اهمیت این تحولات برای ایران در افزایش ظرفیت تأثیرگذاری منطقه‌ای است؛ با این حال، تبدیل نفوذ سیاسی و امنیتی به قدرت پایدار، مستلزم گسترش همکاری اقتصادی، ثبات سیاسی و منافع مشترک میان کشورهای منطقه است.
تنگه هرمز؛ جغرافیای راهبردی قدرت
موقعیت ایران در خلیج فارس، دریای عمان و تنگه هرمز، این کشور را در یکی از حساس‌ترین مناطق انرژی و تجارت جهان قرار داده است. هرگونه اختلال در تنگه‌هرمز می‌تواند بازار جهانی نفت و امنیت انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
این موقعیت زمانی به قدرت اقتصادی پایدار تبدیل می‌شود که با توسعه بنادر، خطوط ریلی و کریدور شمال ـ جنوب همراه باشد. اتصال آسیای‌مرکزی، قفقاز، خلیج‌فارس و آب‌های آزاد می‌تواند ایران را به یکی از محورهای مهم تجارت و ترانزیت منطقه تبدیل کند.
آمریکا و اسرائیل؛ هزینه‌های جنگ و محدودیت قدرت نظامی
تجربه جنگ‌های ویتنام و افغانستان نشان داده است که برتری نظامی لزوماً به تحقق اهداف سیاسی منجر نمی‌شود. جنگ‌های فرسایشی می‌توانند هزینه‌های اقتصادی و سیاسی سنگینی بر قدرت‌های بزرگ تحمیل کنند و شکاف‌های داخلی آن‌ها را افزایش دهند.
در آمریکا، هزینه‌های سیاست خارجی، اختلافات حزبی و مخالفت بخشی از افکار عمومی با جنگ، می‌تواند موقعیت دولت را تضعیف کند. تجربه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نیز نشان می‌دهد که انباشت بحران‌های داخلی و خارجی ممکن است به فرسایش قدرت جهانی منجر شود. البته افول هژمونی الزاماً به معنای فروپاشی یک کشور نیست.
در اسرائیل نیز هزینه‌های جنگ، آینده غزه، مسأله امنیت و شکاف‌های سیاسی و اجتماعی، محدودیت‌هایی برای سیاست‌گذاری ایجاد کرده است. بنابراین، نتیجه تقابل ایران با آمریکا و اسرائیل را باید علاوه بر میدان نظامی، در توانایی طرف‌ها برای حفظ انسجام داخلی و دستیابی به اهداف سیاسی ارزیابی کرد.
ایران و نظم جهانی آینده؛ فرصت ظهور یک قطب مستقل
ظهور چین، افزایش نقش هند، بازتعریف جایگاه روسیه و گسترش همکاری‌های جنوب جهانی، نشانه‌های تحول در نظم بین‌الملل هستند. تقویت بریکس و سازمان همکاری شانگهای نیز فرصت‌های تازه‌ای برای همکاری اقتصادی و سیاسی فراهم کرده است.
ایران می‌تواند با بهره‌گیری از این تحولات، جایگاه مؤثرتری در نظام بین‌الملل به دست آورد؛ اما تبدیل شدن به قطب مستقل قدرت، نیازمند مؤلفه‌های اساسی است:
استقلال سیاسی و قدرت دفاعی معتبر؛
– اقتصاد پویا و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌ها؛
– پیشرفت علمی و فناوری؛
– دیپلماسی فعال و روابط متوازن با جهان؛
– انسجام ملی، عدالت اجتماعی و اعتماد عمومی؛
– گسترش همکاری‌های اقتصادی و فرهنگی در جهان اسلام.
استقلال راهبردی ایران نیز نباید با وابستگی یک‌جانبه به هیچ قدرتی جایگزین شود. همکاری با قدرت‌های نوظهور زمانی مؤثر است که بر پایه منافع متقابل و حفظ اختیار تصمیم‌گیری شکل بگیرد.
رستاخیز هویت تاریخی؛ ضرورت بازسازی درونی
هیچ کشوری صرفاً با اتکا به گذشته تاریخی خود به قدرت جهانی تبدیل نمی‌شود. ایران برای احیای شکوه تمدنی خود باید بر پنج اولویت تمرکز کند: تقویت انسجام ملی و احترام به تنوع قومی، زبانی و مذهبی؛ توسعه اقتصاد و تولید برای بهبود رفاه مردم؛ سرمایه‌گذاری در دانشگاه‌ها، پژوهش و فناوری‌های نوین؛ گسترش دیپلماسی با همسایگان و جهان اسلام؛ و معرفی زبان فارسی، ادبیات، هنر و میراث ایرانی ـ اسلامی به‌عنوان سرمایه‌های قدرت نرم.
قدرت تمدنی واقعی تنها در توانایی دفاع از مرزها خلاصه نمی‌شود، بلکه در تولید علم، فرهنگ، اقتصاد، عدالت و ارائه الگوهای کارآمد حکمرانی نیز تجلی می‌یابد.
سخن پایانی؛ ایران برای ساختن آینده برمی‌خیزد
تاریخ ایران از دوران هخامنشیان و ساسانیان تا شکوفایی تمدن ایرانی ـ اسلامی و انقلاب اسلامی، ظرفیت این سرزمین برای بازسازی و عبور از بحران‌ها را نشان می‌دهد، اما عظمت آینده تنها با پیروزی در میدان تقابل تعریف نمی‌شود؛ بلکه با تبدیل مقاومت به اقتدار پایدار، استقلال سیاسی به استقلال اقتصادی، توان علمی به پیشرفت فناوری و هویت تاریخی به انسجام و اعتماد ملی تحقق خواهد یافت.
ایران برای بزرگ‌شدن نیازی به تکرار امپراتوری‌های گذشته ندارد، بلکه باید از میراث تاریخی و تمدنی خود برای ساختن آینده‌ای متناسب با ظرفیت‌هایش الهام بگیرد.
ایران به گذشته بازنمی‌گردد تا تاریخ را تکرار کند؛ بلکه به تاریخ خود می‌نگرد تا آینده‌ای بزرگ‌تر بسازد.
نویسنده: داکتر عبدالرئوف توانا – خبرگزاری‌دید