اختصاصی/ خبرگزاری دید: نظام آموزشی افغانستان در پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، با تغییرات گسترده و محدودیتهای بیسابقهای روبهرو شده است؛ از محرومیت تدریجی دختران از مکاتب متوسطه و دانشگاهها و مسدودشدن مسیرهای آموزش حرفهای زنان، تا تغییر نصاب درسی، حذف مضامین و کتابها، گسترش مدارس دینی و اعمال محدودیتهای ایدئولوژیک بر محیطهای آموزشی. این تحولات که با آغاز حکومت طالبان در آگست ۲۰۲۱ شروع شد و تا نوامبر ۲۰۲۶ ادامه یافته، ساختار، محتوای آموزشی و فرصتهای تحصیل میلیونها شهروند افغانستان را تحت تأثیر قرار داده است.
«رویدادنامه تحولات آموزشی افغانستان» به مناسبت روز جهانی دانشجو، مهمترین تصمیمها، فرمانها و رویدادهای مرتبط با آموزش را در این دوره زمانی به ترتیب تاریخ مستند کرده و تصویری از مسیر پنجساله دگرگونی نظام آموزشی کشور ارائه میکند.

۲۰۲۱

- ۱۵ آگست ۲۰۲۱: طالبان وارد کابل شدند. با تغییر حاکمیت، فعالیت مکاتب و دانشگاهها در سراسر کشور با ابهام و اختلال روبهرو شد و نهادهای آموزشی تعطیل شدند. در هفتههای نخست، بازگشایی مکاتب ابتدایی در دستور کار قرار گرفت، اما بازگشت دختران به مکاتب متوسطه به تعویق افتاد.
- ۱۷ آگست ۲۰۲۱: یونیسف از گفتوگو با مسئولان محلی طالبان درباره ادامه فعالیتهای این سازمان، از جمله آموزش دختران، خبر داد و نسبت به همکاری با آنان ابراز خوشبینی کرد.
- ۲۳ آگست ۲۰۲۱: کمیسیون آموزش طالبان اعلام کرد مکاتب ابتدایی از ۲۸ آگست بازگشایی میشوند؛ تصمیمگیری درباره بازگشایی دورههای متوسطه و بالاتر به آینده موکول شد.
- ۲۵ آگست ۲۰۲۱: اداره ملی امتحانات نتایج امتحان کانکور سال ۲۰۲۱ را اعلام کرد.
- ۲۸ آگست ۲۰۲۱: مکاتب ابتدایی برای دختران و پسران بازگشایی شدند؛ این بازگشایی با مقررات و محدودیتهای جدید همراه بود.
- ۲۹ آگست ۲۰۲۱: مقامهای طالبان ادامه فعالیت دانشگاهها را به رعایت مقررات جدید، از جمله تفکیک جنسیتی، مشروط کردند و ممنوعیت آموزش مختلط در مؤسسات تحصیلات عالی را اعلام کردند.
- ۲۹ آگست ۲۰۲۱: در نخستین نشست تحصیلات عالی پس از تعیین عبدالباقی حقانی به سرپرستی وزارت تحصیلات عالی، همه شرکتکنندگان مرد بودند. یونیورسیتی ورلد نیوز در گزارشی که ۱۰ سپتامبر منتشر کرد، ترکیب نشست را در کنار ابهام درباره حضور زنان در تصمیمگیریهای تحصیلات عالی مطرح کرد.
- ۳۰ آگست ۲۰۲۱: مقامهای طالبان اعلام کردند آموزش مختلط در یک صنف ممنوع است و مردان اجازه ندارند به دختران درس بدهند.
- ۵ سپتامبر ۲۰۲۱: وزارت تحصیلات عالی طالبان مقررات حضور دانشجویان زن در دانشگاههای خصوصی را اعلام کرد. این مقررات شامل پوشش کامل، جداسازی صنفها بر اساس جنسیت یا استفاده از پرده برای تفکیک آنها و محدودیت تدریس استادان مرد به دانشجویان زن بود؛ در صورت نبود استاد زن، تنها مردان سالخورده میتوانستند به آنان درس بدهند.
- ۶ سپتامبر ۲۰۲۱: دانشگاهها و مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در کابل و برخی شهرهای بزرگ با رعایت الزامات جدید جنسیتی، از جمله صنفها و ورودیهای جداگانه و محدودیت تدریس مردان به دانشجویان زن، بازگشایی شدند. رویترز نیز از بازگشت محصلان به شماری از دانشگاهها و اجرای جداسازی جنسیتی در صنفها گزارش داد.
- ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۱: یونسکو گزارش «حق آموزش: چه چیزی در افغانستان در معرض خطر است؟» را منتشر کرد و درباره احتمال ازدسترفتن دستاوردهای آموزشی دو دهه گذشته هشدار داد. این سازمان اعلام کرد دختران در سال ۲۰۲۱ چهار نفر از هر ده شاگرد دوره ابتدایی را تشکیل میدادند و خواستار حفاظت از دسترسی همه شاگردان، بهویژه دختران، به آموزش شد.
- ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۱: یونیورسیتی ورلد نیوز گزارش داد که پس از تغییر حاکمیت، آینده کمکهای خارجی به تحصیلات عالی، توافقهای همکاری و بورسیههای بینالمللی با عدمقطعیت روبهرو شده است.
- ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۱: عبدالباقی حقانی، سرپرست وزارت تحصیلات عالی، اعلام کرد زنان میتوانند تحصیلات دانشگاهی، از جمله در مقاطع بالاتر، را ادامه دهند؛ اما صنفها باید از نظر جنسیتی جدا باشند و پوشش اسلامی رعایت شود. همزمان، دختران از حضور در مکاتب متوسطه منع شدند.
- ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۱: وزارت تحصیلات عالی طالبان اعلام کرد مضمونهای مغایر با شریعت از نصاب درسی حذف خواهند شد.
- ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۱: وزارت معارف طالبان اعلام کرد مکاتب متوسطه و لیسه از ۱۸ سپتامبر برای شاگردان و معلمان پسر بازگشایی میشوند؛ در این اعلامیه اشارهای به بازگشایی مکاتب دخترانه یا سرنوشت معلمان زن نشد.
- ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۱: مکاتب متوسطه و لیسه در بخش عمده کشور فقط برای پسران بازگشایی شدند. یونیسف و یونسکو از کنارگذاشتهشدن دختران و زنان ابراز نگرانی کردند؛ یونیسف تأکید کرد که دختران نباید از آموزش عقب بمانند.
- ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱: ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، گفت وزارت معارف برای فراهمکردن زمینه آموزش دختران دوره ثانوی در زودترین فرصت تلاش میکند.
- ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۱: آمینه محمد، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد تضمین آموزش همه دختران افغان باید «شرط صفر» برای بهرسمیتشناختن حکومت سرپرست طالبان باشد.
- ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱: رئیس جدید منصوب طالبان در دانشگاه کابل اعلام کرد زنان تا اطلاع ثانوی از تدریس یا تحصیل در این دانشگاه منع شدهاند.
- ۵ اکتبر ۲۰۲۱: الجزیره گزارش داد که با گذشت چند هفته از بازگشت پسران به مکاتب متوسطه و ثانوی، دختران نوجوان همچنان در انتظار اجازه بازگشت به مکتباند.
- ۱۳ اکتبر ۲۰۲۱: عفو بینالملل خواستار بازگشایی فوری مکاتب متوسطه و ثانوی دخترانه شد.
- ۲۲ اکتبر ۲۰۲۱: صدها معلم در ولایت هرات گرد هم آمدند و از حکومت سرپرست طالبان خواستند معاشهای معوقه آنان را بپردازد. بر اساس گزارشهای اولیه، دستکم ۱۸ هزار معلم، از جمله ۱۰ هزار معلم زن، بیش از چهار ماه معاش دریافت نکرده بودند.
- ۲۸ اکتبر ۲۰۲۱: رویترز از ادامه آموزش شماری از دختران و زنان از طریق صنفهای غیرعلنی و آموزش آنلاین، از جمله آموزش برنامهنویسی، گزارش داد.
- ۱۲ نوامبر ۲۰۲۱: یونیسف در بیانیهای درباره افزایش خطر ازدواج کودکان در افغانستان هشدار داد و از مقامهای حاکم خواست بازگشایی مکاتب متوسطه و ثانوی دخترانه و بازگشت معلمان زن به وظیفه را در اولویت قرار دهند.
- ۱۷ نوامبر ۲۰۲۱: نورالله منیر، سرپرست وزارت معارف طالبان، گفت حکومت در اصل با آموزش و تحصیل دختران مخالفتی ندارد، مشروط بر آنکه این آموزش در چارچوب شریعت اسلامی انجام شود.
- ۲۴ نوامبر ۲۰۲۱: رادیو آزادی گزارش داد نپرداختن معاش، شماری از معلمان را به جستوجوی منابع درآمد دیگر واداشته و مکاتب را با کمبود نیروی تدریس روبهرو کرده است.
- ۸ دسامبر ۲۰۲۱: بیبیسی در گزارشی اعلام کرد بیش از سه ماه پس از تسلط طالبان، دختران نوجوان همچنان از رفتن به مکتب محروماند و حکومت سرپرست جدول زمانی مشخصی برای بازگشت آنان ارائه نکرده است. در همین گزارش، عبدالحکیم همت، معین سرپرست وزارت معارف، گفت دختران تا تصویب سیاست تازه آموزشی در سال جدید اجازه بازگشت به مکاتب متوسطه و ثانوی را نخواهند داشت.
۲۰۲۲

- ۲ جنوری ۲۰۲۲: مکاتب نابینایان دخترانه در ولایتهای ننگرهار و کنر بسته شدند.
- ۱۷ جنوری ۲۰۲۲: ذبیحالله مجاهد در گفتوگو با آسوشیتدپرس گفت حکومت امیدوار است پس از آغاز سال نو افغانی، صنفها را برای همه دختران و زنان باز کند.
- ۲۷ جنوری ۲۰۲۲: دیپلماتهای غربی پس از گفتوگو با هیئت طالبان در اسلو، از محدودیت دسترسی دختران به مکاتب متوسطه و ثانوی ابراز نگرانی کردند و بر اهمیت تحصیلات عالی زنان تأکید ورزیدند.
- ۳۰ جنوری ۲۰۲۲: عبدالباقی حقانی، سرپرست وزارت تحصیلات عالی، اعلام کرد دانشگاههای دولتیِ تعطیلشده پس از تغییر حاکمیت در ماه فبروری بازگشایی میشوند. در همین روز، طالبان وعده دادند مکاتب دخترانه در آغاز سال تعلیمی جدید، در مارچ ۲۰۲۲، بازگشایی شوند.
- ۳۰ جنوری ۲۰۲۲: گزارش ۷۸ صفحهای کمیسیون ارزیابی نصاب مدرن طالبان در دسترس دیدهبان حقوق بشر قرار گرفت. این گزارش پیشنهادهایی برای تغییرات اساسی در نصاب آموزشی ارائه میکرد.
- ۲ فبروری ۲۰۲۲: دانشگاههای دولتی در شش ولایت افغانستان با حضور دانشجویان دختر و تحت مقررات سختگیرانه، از جمله تفکیک جنسیتی و پوشش اجباری، بازگشایی شدند.
- ۲۰ فبروری ۲۰۲۲: یونیسف اعلام کرد با تمویل اتحادیه اروپا، برای ماههای جنوری و فبروری به معلمان بخش دولتی کمک نقدی اضطراری پرداخت میکند.
- ۲۶ فبروری ۲۰۲۲: دانشگاه کابل و دانشگاههای دولتی در شماری از ولایتها، حدود شش ماه پس از سقوط حکومت جمهوری، فعالیت خود را از سر گرفتند.
- ۱۷ مارچ ۲۰۲۲: عزیزاحمد رایان، سخنگوی وزارت معارف، به رویترز گفت همه مکاتب برای همه پسران و دختران باز خواهند شد.
- ۲۳ مارچ ۲۰۲۲: طالبان برخلاف وعده قبلی، از بازگشت دختران بالاتر از صنف ششم به مکاتب جلوگیری کردند. دخترانی که صبح آن روز برای آغاز سال تعلیمی به مکاتب رفته بودند، به خانه بازگردانده شدند.
- ۲۵ مارچ ۲۰۲۲: مقامهای آمریکایی اعلام کردند ایالات متحده در واکنش به بستهماندن مکاتب متوسطه و ثانوی دخترانه، نشستهای برنامهریزیشده با طالبان در دوحه را لغو کرده است.
- ۲۸ مارچ ۲۰۲۲: شورای امنیت سازمان ملل از تصمیم طالبان درباره ادامه محرومیت دختران از آموزش متوسطه و ثانوی ابراز نگرانی کرد و خواستار بازگشایی بدون تأخیر مکاتب دخترانه شد.
- ۲۹ مارچ ۲۰۲۲: بانک جهانی اعلام کرد آمادهسازی چهار پروژه به ارزش مجموعی ۶۰۰ میلیون دالر را در پی تصمیم طالبان درباره مکاتب دخترانه متوقف کرده است. این پروژهها بخشهای آموزش، صحت، زراعت و معیشت را پوشش میدادند.
- ۲۹ مارچ ۲۰۲۲: سال تعلیمی جدید بدون حضور دختران در صنفهای هفتم تا دوازدهم آغاز شد. برآوردها حاکی از محرومیت حدود ۱٫۱ میلیون دختر از آموزش متوسطه بود.
- ۱۵ اپریل ۲۰۲۲: وزارت معارف طالبان پوشیدن حجاب برای معلمان زن را توصیه کرد و مقرراتی درباره پوشش معلمان و شاگردان مرد اعلام شد.
- ۱۹ اپریل ۲۰۲۲: انفجارها در لیسه عبدالرحیم شهید و مرکز آموزشی ممتاز در دشتبرچی کابل، شاگردان و دیگر غیرنظامیان را هدف قرار داد. بیبیسی در گزارش اولیه از دستکم شش کشته و بیش از بیست زخمی خبر داد.
- ۲۴ اپریل ۲۰۲۲: دانشگاهها ملزم به اجرای صنفهای تفکیکشده جنسیتی شدند.
- ۳۰ جون ۲۰۲۲: موضوع بازگشایی مکاتب دخترانه در نخستین گردهمایی بزرگ علمای دینی تحت حاکمیت طالبان در کابل مطرح شد. رویترز گزارش داد دستکم یکی از سخنرانان خواستار بازگشایی مکاتب دخترانه شد.
- ۱ جولای ۲۰۲۲: همزمان با حضور هبتالله آخندزاده در گردهمایی علمای دینی کابل، درباره بازگشایی مکاتب دخترانه تصمیم علنی اعلام نشد. ذبیحالله مجاهد گفت تصمیم نهایی درباره مکاتب دخترانه در صلاحیت رهبر طالبان است.
- ۱۵ آگست ۲۰۲۲: یونیسف اعلام کرد محرومیت دختران از آموزش متوسطه در نخستین سال، حدود ۵۰۰ میلیون دالر، معادل ۲٫۵ درصد تولید ناخالص داخلی افغانستان، به اقتصاد کشور زیان وارد کرده است.
- ۱۶ آگست ۲۰۲۲: طالبان حضور در صنفهای دینی را در دانشگاهها اجباری کردند و پنج مضمون دینی به هشت مضمون موجود افزودند. خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی که العربیه بازنشر کرد، از افزایش درسهای اجباری دینی در دانشگاههای افغانستان خبر داد.
- ۲۹ آگست ۲۰۲۲: دانشجویان دختر ملزم شدند در کلاسهای درس صورت خود را بپوشانند.
- ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲: مکاتب متوسطه دخترانهای که بهطور موقت در ولایت پکتیا بازگشایی شده بودند، دوباره تعطیل شدند.
- ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲: با فرمان هبتالله آخندزاده، نورالله منیر از سرپرستی وزارت معارف کنار رفت و حبیبالله آغا، رئیس پیشین شورای علمای کندهار، جانشین او شد.
- ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲: حمله انتحاری به مرکز آموزشی کاج در دشتبرچی کابل، ۵۴ کشته و ۱۱۴ زخمی برجا گذاشت. بیشتر قربانیان دختران و زنان جوان شیعه و هزاره بودند که برای آزمون آزمایشی دانشگاه آماده میشدند.
- ۷ اکتبر ۲۰۲۲: طالبان زنان را از تحصیل در رشتههای کشاورزی، معدن، مهندسی عمران، دامپزشکی و روزنامهنگاری منع کردند.
- ۱۳ اکتبر ۲۰۲۲: طالبان به هزاران دختر و زن اجازه دادند در آزمون سراسری کانکور شرکت کنند، اما آنان را از انتخاب رشتههایی مانند روزنامهنگاری، انجنیری و اقتصاد منع کردند.
- ۱۸ اکتبر ۲۰۲۲: خبرگزاری پژواک خبر تعیین ندا محمد ندیم به سرپرستی وزارت تحصیلات عالی بهجای عبدالباقی حقانی را منتشر کرد.
- ۳۰ نوامبر ۲۰۲۲: انفجاری در مدرسه دینی جهادیه در ایبک، مرکز سمنگان، هنگام نماز رخ داد. سخنگوی اداره محلی از پانزده کشته و دستکم بیست زخمی خبر داد، در حالی که سخنگوی وزارت داخله شمار کشتهشدگان را ده نفر اعلام کرد. رویترز هر دو روایت رسمی را ثبت کرد و در زمان انتشار گزارش، مسئولیت حمله روشن نبود.
- ۲۰ دسامبر ۲۰۲۲: وزارت تحصیلات عالی طالبان با صدور نامهای، تحصیل زنان در تمام دانشگاههای دولتی و خصوصی را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد.
- ۲۱ دسامبر ۲۰۲۲: سازمان ملل ممنوعیت تحصیلات دانشگاهی زنان در افغانستان را محکوم کرد. در همین روز، دانشجویان زنی که برای شرکت در امتحانات پایانی به دانشگاهها مراجعه کرده بودند، از ورود به دانشگاهها منع شدند.
- ۲۲ دسامبر ۲۰۲۲: وزارت معارف طالبان ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را به مراکز آموزشی و دورههای خصوصی نیز ابلاغ کرد؛ به این ترتیب، دختران از رفتن به کورسهای خصوصی هم منع شدند.
- ۲۲ دسامبر ۲۰۲۲: ندا محمد ندیم در دفاع علنی از تعلیق تحصیل زنان، موضوعاتی چون رعایتنشدن برداشت حکومت از حجاب، جلوگیری از اختلاط و نامناسبدانستن برخی رشتهها برای زنان را مطرح کرد. او گفت محدودیت تا اطلاع بعدی برقرار میماند و پس از حل مسائل مورد نظر حکومت، امکان بازگشایی بررسی خواهد شد.
۲۰۲۳

- ۱۲ جنوری ۲۰۲۳: وزارت معارف طالبان اعلام کرد مکاتب دولتی دخترانه تا صنف ششم و مراکز آموزشی خصوصی برای همین گروه سنی میتوانند فعالیت کنند، اما آموزش دختران بالاتر از صنف ششم تا اطلاع ثانوی ممنوع است.
- ۲۴ جنوری ۲۰۲۳: محرومیت آموزشی دختران و زنان افغانستان در برنامه روز جهانی آموزش در مقر سازمان ملل در نیویارک مطرح شد. سند برنامه یونسکو اعلام کرد تعلیق تحصیلات دانشگاهی زنان در دسامبر ۲۰۲۲ بیش از صد هزار محصل زن در نهادهای دولتی و خصوصی را متأثر کرده است.
- ۲۸ جنوری ۲۰۲۳: وزارت تحصیلات عالی طالبان به دانشگاههای خصوصی دستور داد محصلان زن را در امتحان ورودی پیشرو نپذیرند.
- ۲ فبروری ۲۰۲۳: اسماعیل مشعل، استاد دانشگاه و منتقد ممنوعیت آموزش زنان، هنگام توزیع رایگان کتاب در کابل بازداشت شد.
- ۳ فبروری ۲۰۲۳: ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، خواستار آزادی اسماعیل مشعل شد.
- ۵ مارچ ۲۰۲۳: اسماعیل مشعل پس از حدود یک ماه بازداشت آزاد شد.
- ۶ مارچ ۲۰۲۳: دانشگاهها پس از رخصتی زمستانی باز شدند. فقط مردان به صنفها برگشتند و ممنوعیت طالبان بر آموزش عالی زنان ادامه یافت.
- ۲۷ مارچ ۲۰۲۳: مطیعالله ویسا، بنیانگذار نهاد آموزشی راه قلم، در کابل بازداشت شد. در همین روز، سومین سال تعلیمی پس از بازگشت طالبان آغاز شد، بیآنکه دختران به مکاتب متوسطه بازگردند.
- ۶ اپریل ۲۰۲۳: عفو بینالملل با انتشار فراخوان اقدام فوری، بازداشت مطیعالله ویسا را خودسرانه توصیف کرد و خواستار آزادی او شد.
- ۳ جون ۲۰۲۳: مسمومیت دانشآموزان دختر و معلمان در دو مکتب ابتدایی ولسوالی سانچارک ولایت سرپل گزارش شد.
- ۶ جون ۲۰۲۳: وزارت معارف به ادارات معارف ولایتها دستور داد فعالیتهای آموزشی سازمانهای غیردولتی بینالمللی را متوقف کنند.
- ۸ جون ۲۰۲۳: محدودیت فعالیت سازمانهای غیردولتی خارجی در ارائه برنامههای آموزشی، از جمله آموزش جامعهمحور، گزارش شد. یونیسف اعلام کرد حدود ۵۰۰ هزار دانشآموز، شامل ۳۰۰ هزار دختر، از این تصمیم متأثر میشوند.
- ۲۴ جون ۲۰۲۳: کابلنو گزارش داد وزارت معارف طالبان از ایجاد صد هزار بست اضافی برای مدارس دینی در سراسر کشور خبر داده است.
- ۴ جولای ۲۰۲۳: اداره ملی امتحانات طالبان ممنوعیت شرکت دختران در آزمون سراسری کانکور را اعلام کرد.
- ۷ جولای ۲۰۲۳: یونیسف اعلام کرد جاپان ده میلیون دالر برای بهبود کیفیت آموزش بیش از هفتاد هزار کودک در افغانستان فراهم میکند.
- ۱۲ آگست ۲۰۲۳: مولوی عبدالجبار، مشاور وزارت تحصیلات عالی، به آسوشیتدپرس گفت دانشگاهها برای پذیرش دوباره محصلان زن آمادهاند، اما بازگشایی به دستور هبتالله آخندزاده وابسته است.
- ۱۵ آگست ۲۰۲۳: حبیبالله آغا، سرپرست وزارت معارف، در سخنرانی دومین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت مدعی شد پانزده هزار مدرسه دینی و نوزده هزار مکتب دیگر در افغانستان فعالاند و در تمام ۳۴ ولایت مدارس جهادی فعالیت دارند.
- ۲۱ آگست ۲۰۲۳: معین وزارت معارف اعلام کرد ۳۳۹٬۹۵۰ شاگرد در مدارس دینی دولتی و خصوصی ثبتناماند که ۹۴٬۶۶۲ نفر آنان دخترند.
- ۲۳ آگست ۲۰۲۳: خلف احمد الحبتور، سرمایهدار اماراتی، اعلام کرد طالبان مانع سفر گروهی از زنان افغانِ دارای بورسیه به دبی شدهاند. او شمار افراد را حدود صد نفر عنوان کرد؛ نشنال از ۶۳ نفر بازگرداندهشده از میدان هوایی و بیبیسی در پیگیری خود از دستکم شصت نفر یاد کرد.
- ۲۳ آگست ۲۰۲۳: مقامهای طالبان اعلام کردند زنان پس از رفع ممنوعیت میتوانند به دانشگاهها بازگردند، اما زمان مشخصی برای این موضوع تعیین نکردند.
- ۲۶ اکتبر ۲۰۲۳: مطیعالله ویسا پس از حدود هفت ماه بازداشت آزاد شد.
- ۲۶ اکتبر ۲۰۲۳: گزارشهایی درباره اجازه حضور دختران در برخی انستیتوتهای صحی در ۱۱ ولایت منتشر شد. این اجازه شامل برخی رشتههای نرسنگ، قابلگی، بیهوشی و تکنالوژی طبی بود و به معنای رفع عمومی ممنوعیت آموزش عالی زنان نبود.
- ۳۰ نوامبر ۲۰۲۳: دانشگاهها و مؤسسات خصوصی موظف شدند کتابهای مغایر فقه حنفی را از کتابخانهها حذف کنند.
- ۶ دسامبر ۲۰۲۳: دیدهبان حقوق بشر گزارشی درباره افت کیفیت آموزش پسران منتشر کرد. این گزارش از حذف یا تدریسنشدن برخی مضامین، از جمله هنر، ورزش، انگلیسی، تربیت مدنی، فزیک، بیولوژی و کمپیوتر، افزایش ساعات آموزش دینی، کمبود معلم، بهکارگیری معلمان فاقد صلاحیت و افزایش تنبیه بدنی خبر داد. گزارش همچنین به برکناری معلمان زن از مکاتب پسرانه و شهادت شاگردان استناد کرد.
- ۲۱ دسامبر ۲۰۲۳: منصور احمد، سخنگوی وزارت معارف، به آسوشیتدپرس گفت دختران در مدارس دینی خصوصی محدودیت سنی ندارند و در مدارس تحت اداره حکومت نیز باید در صنف متناسب با سن خود قرار گیرند. او از حدود بیست هزار مدرسه دینی، شامل ۱۳٬۵۰۰ مدرسه تحت اداره حکومت، سخن گفت.
۲۰۲۴

- ۱۶ جنوری ۲۰۲۴: بنا بر گزارش بعدی مرکز حقوق بشر افغانستان، وزارت معارف طالبان اعلام کرد نصاب آموزشی تا صنف ششم را تغییر داده است. این مرکز همچنین به نقل از سخنگوی وزارت نوشت مطالب مغایر برداشت حکومت از شریعت و فرهنگ افغانستان کنار گذاشته شدهاند.
- ۲۶ جنوری ۲۰۲۴: وزارت معارف طالبان فرمان تغییر نصاب تعلیمی را برای سال تحصیلی جدید صادر کرد. بر اساس آن، تربیت مدنی، خوشنویسی، مهارتهای زندگی و زبانهای خارجی بهجز عربی کاهش یافتند یا حذف شدند و بر آموزش مضامین اسلامی تأکید شد.
- ۹ فبروری ۲۰۲۴: نامه وزارت صحت عامه درباره جذب فارغان دختر صنف دوازدهم در مؤسسات آموزشی صحی در ۱۱ ولایت صادر شد.
- ۲۰ فبروری ۲۰۲۴: خبر اجازه ثبتنام دختران فارغ صنف دوازدهم در مؤسسات آموزشی صحی دولتی منتشر شد.
- ۲۲ فبروری ۲۰۲۴: یوناما از تصمیم پذیرش دختران در مؤسسات آموزشی صحی در ۱۱ ولایت استقبال کرد.
- ۲۰ مارچ ۲۰۲۴: سال تعلیمی تازه در افغانستان آغاز شد، در حالی که دختران بالاتر از صنف ششم همچنان اجازه بازگشت به مکتب نداشتند. یوناما خواستار بازگشایی مکاتب و دانشگاهها برای دختران و زنان شد. بیبیسی نیز در گزارش ۲۳ مارچ، به نقل از یونیسف، نوشت حدود ۳۳۰ هزار دختر دیگر در این سال به سنی رسیدهاند که باید آموزش متوسطه را آغاز میکردند.
- ۱۴ اپریل ۲۰۲۴: گزارش شد شماری از مکاتب خصوصی در ولایت غزنی جواز فعالیت خود را از مکتب به مدرسه دینی تغییر دادهاند تا بتوانند به فعالیت ادامه دهند و دختران بالاتر از صنف ششم را نیز ثبتنام کنند.
- ۲ جون ۲۰۲۴: به ثبت یوناما، اداره امور مکتوبی صادر کرد که معاش کارکنان زنِ استخدامشده در دوره جمهوری را، بدون توجه به رتبه، پنج هزار افغانی در ماه تعیین میکرد.
- ۲۱ جولای ۲۰۲۴: اداره ملی امتحانات نتایج کانکور سال ۱۴۰۳ را اعلام کرد و اتلخان رحیمزی، فارغ لیسه حبیبیه کابل، با ۳۵۹٫۶۱ نمره مقام نخست را به دست آورد. امتحان در پنج مرحله و بدون حضور دختران برگزار شده بود؛ آریانا نیوز شمار شرکتکنندگان را ۸۷٬۴۳۸ نفر گزارش کرد.
- ۲۲ جولای ۲۰۲۴: ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی، اعلام کرد نصاب جدید دانشگاهی تدوین و برای تصویب به شورای وزیران ارائه شده است؛ نصابی که به گفته ناظران، محور آن جهادی و شرعی بوده است.
- ۱۵ آگست ۲۰۲۴: در سومین سالگرد بازگشت طالبان، یونسکو اعلام کرد دستکم ۱٫۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم شدهاند و حدود ۲٫۵ میلیون دختر در مجموع از حق آموزش محروماند. این سازمان همچنین از کاهش ثبتنام در دوره ابتدایی و افت ثبتنام دانشگاهی خبر داد.
- ۳ دسامبر ۲۰۲۴: رسانهها از ممنوعیت تحصیل زنان در رشتههای نرسنگ، قابلگی و دیگر مؤسسات آموزش طبی خبر دادند. این تصمیم آخرین مسیرهای محدود آموزش حرفهای زنان را نیز بست.
۲۰۲۵

- ۲ جنوری ۲۰۲۵: گزارشهایی از اجرای سراسری ممنوعیت آموزش زنان در مؤسسات طبی و تعطیلی مراکز آموزش نرسنگ و قابلگی منتشر شد.
- ۱۱ جنوری ۲۰۲۵: نشست دوروزه «آموزش دختران در جوامع مسلمان» در اسلامآباد آغاز شد و محرومیت آموزشی دختران افغانستان از موضوعات اصلی آن بود. خالد مقبول صدیقی، وزیر معارف پاکستان، گفت حکومت طالبان دعوت شده بود، اما نمایندهای از آن در نشست حضور نیافته است.
- ۱۲ جنوری ۲۰۲۵: ملاله یوسفزی در نشست اسلامآباد از رهبران کشورهای اسلامی خواست برای پایاندادن به محدودیت آموزش دختران افغانستان اقدام کنند. او همچنین خواستار مشروعیتندادن به حکومت طالبان شد.
- ۴ فبروری ۲۰۲۵: مأموران طالبان به دفتر رادیو بیگم، رسانهای که برای دختران محروم از مکتب برنامههای آموزشی پخش میکرد، یورش بردند و فعالیت آن را تعلیق کردند.
- ۱۹ فبروری ۲۰۲۵: گزارشی درباره ساخت یا پیریزی دستکم ۵۰ مدرسه دینی در پنج ماه گذشته، با هزینه حدود ۱۰۰ میلیون افغانی، منتشر شد.
- ۲۳ فبروری ۲۰۲۵: رادیو بیگم پس از رفع تعلیق، فعالیت خود را از سر گرفت.
- ۲۲ مارچ ۲۰۲۵: با آغاز سال تعلیمی جدید، یونیسف اعلام کرد حدود ۴۰۰ هزار دختر دیگر نیز از آموزش محروم شدهاند و مجموع دختران محروم به حدود ۲٫۲ میلیون نفر رسیده است.
- ۲۶ مارچ ۲۰۲۵: چهارمین سال تعلیمی متوالی بدون حضور دختران در مکاتب متوسطه آغاز شد.
- ۱۴ می ۲۰۲۵: زنتایمز گزارش داد صدها استاد زن از دانشگاههای دولتی کنار گذاشته شدهاند و شماری از استادان مرد نیز از کاهش تشکیلات متأثر شدهاند.
- ۲۰ جولای ۲۰۲۵: اداره امتحانات نتایج کانکور سال ۱۴۰۴ را اعلام کرد.
- ۲۳ آگست ۲۰۲۵: مأموران وزارت امر به معروف و پولیس سه مدرسه دینی دخترانه را در کابل تعطیل کردند. اتهام مطرحشده، نقض مقررات حجاب و پذیرش دختران بالاتر از صنف ششم و تدریس مضامین علمی بود.
- ۲۶ آگست ۲۰۲۵: وزارت تحصیلات عالی فهرست ۶۷۹ عنوان کتاب و مواد آموزشی ممنوع را به دانشگاهها ابلاغ کرد.
- ۲۸ آگست ۲۰۲۵: رهبر طالبان سمیناری درباره اصلاحات آموزشی با حضور وزیر معارف و علمای دینی برگزار کرد و بر آموزش ایمانمحور تأکید شد.
- ۲۹ آگست ۲۰۲۵: تحلیل یونیسف نشان داد ۹ نفر از هر ۱۰ افغان با ممنوعیت آموزش دختران مخالفاند.
- ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۵: گزارشهایی درباره حذف ۵۱ موضوع از نصاب صنوف اول تا دوازدهم و ۱۸ موضوع از برنامههای تحصیلات عالی، از جمله شش موضوع مطالعات زنان، منتشر شد. همچنین ۲۰۱ موضوع دیگر برای بازنگری علامتگذاری شده بودند.
- ۲۹ سپتامبر تا ۱ اکتبر ۲۰۲۵: قطع سراسری اینترنت و ارتباطات، آموزش آنلاین را که یکی از راههای جایگزین تحصیل دختران بود، مختل کرد.
- ۴ اکتبر ۲۰۲۵: اداره آموزش شهری هرات دستور ممنوعیت برگزاری مراسم روز جهانی معلم در مکاتب دولتی و خصوصی این ولایت را صادر کرد.
- ۱۶ دسامبر ۲۰۲۵: گزارش دبیرکل سازمان ملل جزئیات حذف موضوعات درسی و کتابهای تألیف زنان از نصاب آموزشی و دانشگاهی را منتشر کرد.
۲۰۲۶

- ۱۲ فبروری ۲۰۲۶: وزارت تحصیلات عالی در کابل برای حدود ۳۱۵ تن از دانشآموختگان و علمای مدارس دینی امتحان یکروزه برگزار کرد تا زمینه دریافت اسناد معادل لیسانس فراهم شود.
- ۲۲ مارچ ۲۰۲۶: سال تعلیمی جدید در افغانستان بدون تغییر در ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم آغاز شد؛ مشارکت رسمی دختران در آموزش متوسطه همچنان صفر بود.
- ۳۰ مارچ ۲۰۲۶: گزارشهایی درباره الزام دانشجویان دانشگاه کابل به امضای تعهدنامه ۱۴ مادهای منتشر شد. بر اساس گزارش روزنامه هشت صبح، این تعهدنامه شامل الزام به پوشیدن کلاه یا دستار، گذاشتن ریش، رعایت مقررات مذهبی و ممنوعیت عکاسی و فیلمبرداری بود.
- ۲۰ اپریل ۲۰۲۶: افغانستان اینترنشنال گزارش داد تنها ۵۵ دانشجوی افغان در دارالعلوم حقانیه پاکستان باقی ماندهاند؛ کاهش شمار دانشجویان افغان به گسترش مدارس دینی در داخل افغانستان و محدودیتهای رفتوآمد میان دو کشور نسبت داده شد.
- ۱۲ می ۲۰۲۶: آموتیوی گزارش داد بیش از ۱۰ هزار دانشجو در دانشگاههای غرب افغانستان به امضای تعهدنامههای مذهبی و رفتاری وادار شدهاند.
- ۴ جولای ۲۰۲۶: انفجار یک نارنجک در نزدیکی خوابگاه دانشگاه کابل دستکم هشت دانشجو را زخمی کرد. افغانستان اینترنشنال شمار زخمیها را حدود ۲۰ نفر گزارش کرد؛ بنابراین آمار قربانیان در گزارشهای رسانهای متفاوت است.
- ۳۱ جولای ۲۰۲۶: روند بازگرداندن دانشجویان افغان رشتههای پزشکی از پاکستان آغاز شد؛ این اقدام ادامه تحصیل شماری از دانشجویان افغان را با مشکل مواجه کرد.
- ۱۴ آگست ۲۰۲۶: یونیسف شمار دختران محروم از تحصیلات متوسطه را بیش از ۲٫۶ میلیون نفر اعلام کرد.
- ۱۴ آگست ۲۰۲۶: گزارشهای میدانی درباره تغییر محتوای کتابهای درسی مکاتب پسران منتشر شد؛ از جمله حذف چهرههای تاریخی افغانستان مانند امانالله خان و افزودن مفاهیم ایدئولوژیک نظیر جهاد، اشغالگر و مرتد.
- در ۱۷ آگست ۲۰۲۶، انفجاری در مکتب خصوصی شمع هدایت در شهرک مهدیه، دشت برچی کابل، رخ داد که در پی آن دهها دانشآموز زخمی شدند؛ شمار زخمیها در گزارشها متفاوت و بین ۴۲ تا ۵۲ نفر اعلام شده است. طالبان علت اولیه انفجار را پرتاب بمب دستی عنوان کرد و از آغاز تحقیقات خبر داد، اما هیچ گروهی مسئولیت این رویداد را نپذیرفت. پس از انفجار، گزارشهایی از بازداشت مدیر مکتب و شماری از کارکنان و افراد مرتبط با دانشآموزان منتشر شد. یونیسف خواستار تحقیقات همهجانبه درباره این رویداد شد و شماری از کشورها و نهادهای بینالمللی نیز آن را محکوم کردند و خواستار شناسایی عاملان شدند.
- ۲۸ آگست ۲۰۲۶: روزنامه نیویورکتایمز گزارشی میدانی درباره مکاتب مخفی دختران در افغانستان منتشر کرد و به تلاش خانوادهها و معلمان برای ادامه آموزش در شرایط ممنوعیت پرداخت.
- ۶ سپتامبر ۲۰۲۶: گزارش و هشدار ریچارد بنت درباره گسترش مدرسههای دینی در افغانستان منتشر شد.
- ۵ اکتبر ۲۰۲۶: مسئولان شماری از مکاتب خصوصی گفتند وزارت معارف طالبان برگزاری مراسم روز جهانی معلم را ممنوع کرده است. به گفته آنان، این دستور در چند ولایت ابلاغ شده بود. این گزارش جدا از دستور مشابه اداره آموزش شهری هرات در اکتبر ۲۰۲۵ است و میتواند نشاندهنده تداوم یا گسترش محدودیت باشد.
- ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶: طالبان فعالیتهای آموزشی دانشگاه کابل را برای پنج روز، از ۱۵ تا ۱۹ نوامبر، تعطیل کردند تا نشستی در حمایت از فرمانهای هبتالله آخندزاده برگزار شود. گزارشها حاکی از تخلیه خوابگاهها و جایگزینی محصلان با ملاهای دعوتشده به نشست بود.
- ۱۶ تا ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶: آسوشیتدپرس در دو گزارش نزدیک به هم درباره آموزش خانگی غیرعلنی در کابل نوشت دو خواهر جوان در خانهای خصوصی حدود ۳۰ شاگرد دختر و پسر را آموزش میدهند. بر اساس این گزارشها، معلمان این مرکز آموزش حرفهای ندیدهاند و شاگردان در ساعتهای متفاوت برای جلوگیری از جلب توجه به کلاسها مراجعه میکنند. با توجه به همپوشانی اطلاعات، این دو مورد در یک مدخل آورده شدهاند.
میز بینالملل – خبرگزاری دید