خیزش جهانی نسل زِد؛ موج اعتراضات جوانان نظم سیاسی کشورها را لرزاند
خبرگزاری دید: اقتصاددانان بلومبرگ دادههای ۲۲ میلیون شاخص را ـ از قطبیسازی سیاسی و نابرابری درآمدی تا قیمت نفت و ساختار سِنی جمعیت ـ در یک مدل یادگیری ماشین بررسی کردهاند. یافتهها نشان میدهد کشورهایی با جمعیت جوان و نفوذ بالای شبکههای اجتماعی، بیشتر در معرض تبدیل نارضایتیهای اقتصادی و اجتماعی به ناآرامی گسترده هستند؛ از نپال و ماداگاسکار گرفته تا پرو و مراکش.
نسل «زِد» که زیر فشار هزینههای سرسامآور زندگی، بیکاری مزمن و آیندهای مبهم گرفتار شده، موجی از اعتراضات کمسابقه را در سراسر جهان رقم زده است؛ جنبشی جوان، شبکهمحور و الهامگرفته از فرهنگ دیجیتال که از نپال تا مکزیک و از ماداگاسکار تا صربستان، دولتها را به چالش کشیده و حتی برخی رهبران را سرنگون کرده است.
نسل زد که با اجارههای نجومی، هزینههای رو به افزایش زندگی و تهدید روزافزون هوش مصنوعی و رباتها برای آینده شغلی خود روبهرو است، اکنون موجی از اعتراضات جهانی را رقم زده که دولتها را در نقاط مختلف جهان به لرزه انداخته است.
در ماههای اخیر، دولتها در نپال، ماداگاسکار و بلغاریا سقوط کردهاند و کشورهایی مانند اندونزیا، پرو و صربستان با اعتراضات گسترده و مداوم جوانان مواجهاند؛ اعتراضاتی که در شبکههای اجتماعی سازماندهی میشود و از بازیهای ویدئویی، انیمه و فرهنگ دیجیتال الهام میگیرد. حتی در اقتصادهای پیشرفته نیز این نارضایتی دیده میشود؛ پیروزی غیرمنتظره «زهران ممدانی» در انتخابات شهرداری نیویورک نمونهای از تأثیر نگرانیهای اقتصادی نسل جوان بر سیاست است.
گفتوگو با معترضان و کارشناسان نشان میدهد که ریشههای مشترکی در این خیزش جهانی وجود دارد: نابرابری فزاینده، بیکاری و اشتغال ناقص، فساد ساختاری و بیاعتمادی عمیق جوانان به این که بتوانند به سطح رفاه نسل والدین خود برسند. بر اساس «ردیاب اعتراضات کارنگی» تنها در سال جاری ۵۳ تجمع با بیش از ۱۰ هزار نفر در ۳۳ کشور ثبت شده که بالاترین رقم از سال ۲۰۱۷ است.
برای تحلیل این روند، اقتصاددانان بلومبرگ دادههای ۲۲ میلیون شاخص را ـ از قطبیسازی سیاسی و نابرابری درآمدی تا قیمت نفت و ساختار سِنی جمعیت ـ در یک مدل یادگیری ماشین بررسی کردهاند. یافتهها نشان میدهد کشورهایی با جمعیت جوان و نفوذ بالای شبکههای اجتماعی، بیشتر در معرض تبدیل نارضایتیهای اقتصادی و اجتماعی به ناآرامی گسترده هستند؛ از نپال و ماداگاسکار گرفته تا پرو و مراکش.
نمونههایی از میدان اعتراض
در مکزیکوسیتی، «الکساندر آلوارادو» ۲۰ ساله، پوستر شخصیت «مستر چیف» از بازی Halo را در دست داشت؛ نمادی از نافرمانی در برابر وضع موجود. او میگوید الهامش را از جنبشهای اسپانیا، آرجانتاین و نپال گرفته است.
در نپال، «آمریتا بان» ۲۳ ساله پس از سالها ناامیدی از نبود فرصت شغلی و مشاهده امتیازات فرزندان سیاستمداران، با اعمال محدودیت دولت بر شبکههای اجتماعی به خیابان آمد. سرکوب شدید نیروهای امنیتی، آتشزدن ساختمانهای دولتی و حتی هوتل پنجستاره «هیلتیون» در نهایت به سقوط دولت و استعفای نخستوزیر «کیپی شارما اولی» انجامید. معترضان در یک رأیگیری در دیسکورد، «سوشیلا کارکی» ۷۳ ساله را بهعنوان رهبر دولت موقت انتخاب کردند.
در ماداگاسکار، فقر گسترده و دسترسی محدود به خدمات ابتدایی مانند آب و برق، جرقه اعتراضات شد. جوانانی مانند «میورا راسوآنیرینا» گفتهاند با وجود کار سخت، درآمدشان هزینههای زندگی را کفاف نمیکند. سرانجام دولت سقوط کرد و رئیسجمهور «آندری راجولینا» از کشور گریخت.
در مراکش، جوانانی مانند «اوساما» از فساد، ضعف خدمات عمومی و آیندهای نامطمئن خشمگیناند، اما بسیاری به دلیل ترس از بازداشت در خانه ماندهاند.
در صربستان، نسل زِد به نیروی اصلی اعتراضات ضد دولتی تبدیل شده است. سقوط سقف یک ایستگاه راهآهن و مرگ ۱۶ نفر، موجی از خشم علیه فساد و ناکارآمدی ایجاد کرد. دانشجویان با شبکهسازی در دانشگاهها توانستند بزرگترین چالش سیاسی برای دولت «الکساندر ووچیچ» را رقم بزنند.
چشمانداز ۲۰۲۶
مدل بلومبرگ نشان میدهد کشورهایی مانند اتیوپی، جمهوری آفریقای مرکزی، آنگولا، گواتمالا، کنگو و مالزیا در سال ۲۰۲۶ با خطر فزاینده ناآرامی روبهرو خواهند بود. در مالزیا، نخستوزیر «انور ابراهیم» خود به نقش تعیینکننده نسل جوان در سیاست اذعان کرده است.
در اقتصادهای پیشرفته نیز خطر ناآرامی کاهش نیافته است؛ آمریکا، اندونزیا و اسرائیل در میان کشورهایی هستند که ریسک اعتراضات در آنها رو به افزایش است.
فشار اقتصادی؛ موتور محرک خشم نسل زِد
شاخص «رنج جوانان» بلومبرگ ـ ترکیبی از بیکاری جوانان و میانگین پنجساله تورم ـ نشان میدهد فشار اقتصادی بر نسل جوان در بسیاری از کشورها رو به افزایش است. تورم سهرقمی در زیمبابوه و آرجانتاین، و تورم بالا در ترکیه، سورینام و آنگولا، شرایط را برای جوانان دشوارتر کرده است.
سازمان بینالمللی کار گزارش داده که یکچهارم جوانان جهان نه شاغلاند و نه در حال تحصیل یا آموزش؛ وضعیتی که آنها را به سمت مشاغل کمبازده سوق داده و نارضایتی سیاسی را تشدید کرده است.
بحران اعتماد به دموکراسی
«دارون عجماوغلو» اقتصاددان برنده نوبل، گفته است بحران دموکراسی در جهان با خیزش نسل جوان پیوند خورده است. او هشدار داده اگر نظامهای دموکراتیک نتوانند راه حلهای عادلانه و قابل اجرا ارائه دهند، این موج نارضایتی میتواند به فروپاشی اعتماد عمومی و حتی گسست سیاسی منجر شود.
منبع: بلومبرگ
ترجمه و تلخیص: خبرگزاری دید