خبرگزاری دید: اسرائیل سیاست ابهام هستهای را حفظ کرده است. این کشور تا سال ۱۹۶۰ بهطور عمومی درباره داشتن سلاح هستهای اظهار نظر نکرد. در همان سال پارلمان اسرائیل وجود راکتور دیمونا را تأیید کرد، اما تأکید داشت که این تأسیسات صرفاً برای اهداف پژوهشی و صلحآمیز ساخته شدهاست.
مرکز تحقیقاتی هستهای نقب شیمون پرز که در رسانهها و گفتمان عمومی بیشتر با نام راکتور دیمونا شناخته میشود، بهطور گسترده مهمترین ستون برنامه هستهای اسرائیل تلقی میشود. این تاسیسات در عمق صحرای نقب در جنوب اسرائیل قرار دارد؛ حدود ۱۳ کیلومتر از شهر دیمونا و حدود ۹۰ کیلومتر از اورشلیم فاصله دارد.
این مجموعه بهشدت محافظت میشود و شامل چندین ساختمان در منطقهای وسیع است که با حصارهای الکتریکی، جادههای گشتی و سامانههای دفاع هوایی محافظت میشود. گفته میشود هزاران دانشمند و تکنسین در آزمایشگاههای زیرزمینی آن فعالیت میکنند.
از «تحقیق» تا قابلیت تسلیحات هستهای
تلاش اسرائیل برای ایجاد برنامه هستهای به دهههای نخست تأسیس این کشور بازمیگردد. در دهه ۱۹۵۰ کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل ایجاد شد و در ۱۹۵۷ فرانسه در ساخت راکتور آبسنگین دیمونا به اسرائیل کمک کرد.
این راکتور حدود سال ۱۹۶۳ وارد مدار شد. اهمیت اصلی آن به توانایی پردازش سوخت هستهای مربوط میشود؛ فرایندی که مرحله اولیه تولید سلاح هستهای محسوب میشود. گزارشهای اطلاعاتی امریکا در دهه ۱۹۶۰ نیز اشاره کردند که در این سایت تاسیسات بازفرآوری برای تولید پلوتونیوم قابل استفاده در سلاح وجود دارد.
افشاگری وانونو و ساختار پنهانکاری
پروفایل بینالمللی دیمونا در اکتوبر ۱۹۸۶ بهطور چشمگیری تغییر کرد، زمانی که مردخای وانونو، تکنسین هستهای اسرائیلی، جزئیاتی درباره این راکتور را فاش کرد.
وانونو، که پیشتر در این تاسیسات کار میکرد، شهادت مفصل، اسناد و عکسهایی را که بهطور مخفیانه در محل کارش گرفته بود در اختیار روزنامه ساندی تایمز Sunday Times قرار داد. این اطلاعات ظنهای دیرینه درباره توانایی هستهای اسرائیل را تقویت کرد.
با وجود دههها گمانهزنی، اسرائیل سیاست ابهام هستهای را حفظ کرده است. این کشور تا سال ۱۹۶۰ بهطور عمومی درباره داشتن سلاح هستهای اظهار نظر نکرد. در همان سال پارلمان اسرائیل وجود راکتور دیمونا را تأیید کرد، اما تأکید داشت که این تأسیسات صرفاً برای اهداف پژوهشی و صلحآمیز ساخته شدهاست.
بازرسان امریکایی در دهه ۱۹۶۰ از این سایت بازدید کردند و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز بازرسیهایی انجام داد، اما گزارشها حاکی از آن است که بازرسان به سطوح زیرزمینی که گفته میشود اسرائیل پنهان کرده بود دسترسی پیدا نکردند. این بازرسیها بعداً بهطور کامل متوقف شد.
نشانههایی از فعالیت مداوم
با وجود آنکه فعالیتهای داخلی دیمونا همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد، این تأسیسات در سالهای اخیر همچنان مورد توجه بوده است.
گزارشها و تصاویر ماهوارهای منتشرشده در سال ۲۰۲۱ نشان دادند که این راکتور همچنان فعال است و از عملیات ساختوساز و حفاری گسترده در داخل و اطراف آن خبر دادند.
در این گزارشها همچنین به جعبههایی اشاره شد که در دو گودال مستطیلی با پایههای بتنی دیده شدهاند؛ موضوعی که احتمال استفاده از آنها برای دفن پسماند هستهای را مطرح میکند. دیمونا همچنین با چرخه تولید مواد هستهای مرتبط دانسته میشود. گفته میشود این راکتور قادر است سالانه حدود ۹ کیلوگرم پلوتونیوم تولید کند؛ مقداری که برای ساخت یک بمب هستهای با قدرت انفجاری حدود ۲۰ کیلوتن کافی تلقی میشود.
پلوتونیوم استخراجشده از سوخت مصرفشده در تأسیسات تخصصی جدا میشود و سپس در کلاهکهای هستهای مورد استفاده قرار میگیرد که میتوانند ذخیره شوند یا برای نصب بر روی موشکها آماده شوند.
آنچه تصور میشود اسرائیل در اختیار دارد
پنهانکاری دیمونا همواره با موضع اسرائیل در قبال رژیمهای بینالمللی هستهای گره خورده است.
اسرائیل از امضای پیمان منع سلاحهای هستهای خودداری کرده و خارج از چارچوبهای اصلی عدم اشاعه قرار دارد که برای بسیاری از کشورها الزامآور است. این مساله بارها باعث طرح بحثهایی در منطقه درباره استانداردهای دوگانه در نظارت هستهای شده است.
در سال ۱۹۹۶ اسرائیل پیمان منع جامع آزمایشهای هستهای را امضا کرد، اما هرگز آن را تصویب نکرد.
در سال ۱۹۷۹ نیز یک «فلش دوگانه» مرموز در اقیانوس اطلس جنوبی ثبت شد که گمانههایی درباره یک آزمایش هستهای مخفیانه را برانگیخت؛ آزمایشی که گفته میشود احتمالاً با همکاری اسرائیل و آفریقای جنوبی در دوران آپارتاید انجام شده است. این حادثه هرگز تأیید نشد و اسرائیل نیز آن را رد نکرد.
بدون تایید رسمی، زرادخانه هستهای اسرائیل همچنان بر اساس برآوردها سنجیده میشود.
مؤسسه بینالمللی تحقیقات صلح استکهلم (SIPRI) در گزارش سالانه خود در جون ۲۰۲۵ اسرائیل را در فهرست کشورهای دارای سلاح هستهای قرار داد و برآورد کرد که این کشور بیش از ۸۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد. طبق این گزارش، حدود ۳۰ مورد بمب هستهای قابل حمل توسط هواپیما هستند که با جنگندههای اف-۱۵ واف-۱۶ سازگارند. همچنین حدود ۵۰ موشک بالستیک دوربرد جریکو-۲ در اختیار اسرائیل قرار دارد.
این گزارش همچنین بیان میکند که اسرائیل مواد شکافتپذیر کافی برای تولید تا حدود ۲۰۰ کلاهک هستهای را ذخیره کردهاست.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: آژانس آنادولو – Anadolu Agency