خبرگزاری دید: خوشبینی اولیه نسبت به همکاری راهبردی، اکنون به وضعیت نزدیک به جنگ تبدیل شدهاست. با آغاز عملیات «غضبالحق» از سوی پاکستان و پاسخ «ردّ الظلم» از سوی حکومت طالبان، درگیریها به تبادل آتش توپخانه، حملات زمینی، هوایی و استفاده از طیارههای بیسرنشین گسترش یافتهاست.
در ۱۸ مارچ ۲۰۲۶، افغانستان و پاکستان پس از یک ماه درگیریهای شدید، با میانجیگری عربستان سعودی، قطر و ترکیه به مناسبت عید فطر، بر سر آتشبس موقت توافق کردند. با این حال، هر دو طرف تاکید کردند که در صورت نقض حاکمیتشان، پاسخ خواهند داد. در حالی که کابل مدت زمان مشخصی برای این آتشبس اعلام نکرد، پاکستان آن را از نیمهشب ۱۸ مارچ تا نیمهشب ۲۳ مارچ تعیین کرد.
با وجود این توافق، گزارشهایی در ۱۹ مارچ منتشر شد که پاکستان آتشبس را در امتداد مرز نقض کردهاست؛ ادعایی که از سوی وزارت دفاع حکومت طالبان مطرح شد، اما پاکستان آن را رد کرد. عدم واکنش طالبان به این رویداد نشاندهنده شکنندگی این آتشبس و روابط متزلزل میان دو کشور است.
از زمان بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، روابط دوجانبه میان افغانستان و پاکستان بهطور چشمگیری تیره شدهاست. خوشبینی اولیه نسبت به همکاری راهبردی، اکنون به وضعیت نزدیک به جنگ تبدیل شدهاست. با آغاز عملیات «غضبالحق» از سوی پاکستان و پاسخ «ردّ الظلم» از سوی حکومت طالبان، درگیریها به تبادل آتش توپخانه، حملات زمینی، هوایی و استفاده از طیارههای بیسرنشین گسترش یافتهاست.
بر اساس گزارش هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، بین ۱۶ فبروری تا ۱۷ مارچ، ۷۶ غیرنظامی کشته و ۲۱۳ تن زخمی شدهاند. حمله بر شفاخانه امید در کابل تلفات را بهطور چشمگیری افزایش داد؛ آمارها از بیش از ۴۰۰ کشته به گفته مقامات طالبان تا حدود ۲۰۰ کشته بر اساس تحقیقات رسانهای متفاوت است. این حمله با محکومیت گسترده، از جمله از سوی هند، روبهرو شد.
مقامات در اسلامآباد تاکید دارند که این حملات دقیق و علیه اهداف نظامی، از جمله پایگاه سابق امریکایی «کمپ فینیکس»، انجام شدهاست. آتشبس موقت این پرسش را مطرح میکند که آیا فشارهای بینالمللی پاکستان را به عقبنشینی واداشته یا افغانستان هزینههای ادامه جنگ را بیش از حد ارزیابی کردهاست. در هر صورت، این بحران از یک مساله مرتبط با تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) فراتر رفته و به یک تقابل مستقیم میان دو کشور تبدیل شدهاست.
پاکستان در ابتدا انتظار داشت بازگشت طالبان به قدرت، هم عمق استراتژیک در برابر هند فراهم کند و هم باعث مهار تیتیپی شود. اما طالبان با گسترش روابط خود با روسیه، چین و هند، وابستگیشان به پاکستان را کاهش دادهاند. در مقابل، طالبان پاکستان را به پناه دادن به اعضای گروه داعش خراسان متهم میکنند. طالبان همچنین مساله تیتیپی را موضوع داخلی پاکستان دانسته و از اقدام قاطع علیه این گروه خودداری کردهاند، هرچند فتواهایی برای منع جهاد در خارج از افغانستان صادر کردهاند.
همزمان، بحرانهای منطقهای وضعیت را پیچیدهتر ساخته است. بازگشت روزانه مهاجران از ایران به افغانستان، بحران انرژی و ناآرامیهای داخلی در پاکستان، بهویژه در بلوچستان، فشارها را افزایش دادهاست. تجارت میان دو کشور از اکتوبر ۲۰۲۵ متوقف شده و مسیرهای جایگزین از طریق ایران نیز بهدلیل تنشهای منطقهای با خطر مواجه است. تلاشهای میانجیگری کشورهای مختلف، از جمله قطر، عربستان سعودی و ترکیه، تاکنون نتایج محدودی داشتهاست.
با وجود کاهش نسبی خشونتها در نتیجه آتشبس عید، این آرامش بسیار ناپایدار است. نبود اعتماد، تداوم اختلافات و خطر ازسرگیری درگیریها نشان میدهد که بحران افغانستان–پاکستان همچنان با خطر تشدید تنش روبرو است.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: شیوام شخاوت
منبع: بنیاد تحقیقاتی دیدبان – ORF