ابعاد جنوبی دهلیز میانی؛ نقش افغانستان در منظره نوین لوجستیکی اوراسیا

خبرگزاری دید: ادغام افغانستان در مسیر ترانس-کاسپین (TITR) فراتر از یک پروژه لوجستیکی محلی درحال تبدیل‌شدن به یکی از طرح‌های کلان جیو-اقتصادی اوراسیا است. در جریان تحول جهانی زنجیره‌های تامین، آسیای میانه فرصت دارد تا از نقش یک منطقه ترانزیتی بیرون‌شده و به بازیگر فعال در شکل‌دهی دهلیزهای جدید اقتصادی تبدیل گردد. در این چارچوب، افغانستان می‌تواند «بعد جنوبی» اتصال اوراسیا را شکل دهد.

دو مسیر: استراتژیک و عملیاتی
در حال حاضر دو مسیر اصلی برای ادغام افغانستان در شبکه ترانسپورتی اوراسیا مطرح است:
مسیر شرقی (ترمز–مزار شریف–کابل–پشاور) به عنوان مسیر سنتی ترانس-افغانستان شناخته می‌شود. مزیت آن دسترسی مستقیم به بنادر کراچی و گوادر است. اما عبور از رشته‌کوه‌های هندوکش، نیاز به تونل‌ها و پل‌های پیچیده دارد که هزینه ساخت و زمان تطبیق را افزایش می‌دهد. برآوردها هزینه این پروژه را حدود ۵ میلیارد دالر و ظرفیت آن را ۱۵ تا ۲۰ میلیون تُن در سال نشان می‌دهد، اما ریسک‌های سیاسی و امنیتی آن را به گزینه‌ای درازمدت تبدیل کرده‌است.

در مقابل، مسیر غربی (تورغندی–هرات–قندهار–اسپین بولدک) از نظر جغرافیایی ساده‌تر و عملی‌تر است. زمین هموارتر و نیاز کمتر به زیرساخت‌های پیچیده، این مسیر را کم‌هزینه‌تر و تطبیق‌تر می‌سازد. ظرفیت اولیه آن ۷ تا ۱۰ میلیون تُن در سال برآورد می‌شود. این مسیر همچنین قابلیت اتصال به ایران و بنادر خلیج فارس را دارد و از این جهت انعطاف جو-اقتصادی بیشتری ارایه می‌دهد.

نقش ترکمنستان و قزاقستان
اجرای مسیر غربی وابسته به همکاری قزاقستان و ترکمنستان است. قزاقستان با ایجاد کمیسیون بین‌دولتی و جذب اپراتورهای بین‌المللی مانند AD Ports Group در پی تقویت این دهلیز است. بنادر آق‌تاو و قوریق نقش کلیدی در اتصال به شبکه افغانستان دارند.

ترکمنستان نیز به عنوان دروازه حیاتی این مسیر عمل می‌کند و گذرگاه تورغندی را به یک بندر خشک مهم تبدیل می‌سازد. هماهنگی میان بنادر ترکمنباشی، آق‌تاو و قوریق می‌تواند یک دهلیز چندوجهی ایجاد کند که حمل‌ونقل ریلی و بحری را به هم پیوند دهد.

تاثیرات اقتصادی و لوجستیکی
این دهلیز می‌تواند زمان انتقال کالا از آسیای میانه به پاکستان را به ۱۰ تا ۱۲ روز کاهش دهد، در حالی‌که مسیر سنتی ۳۵ تا ۴۵ روز زمان می‌برد. همچنان هزینه‌های لوجستیکی بین ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یافته و در آینده تا ۴۰ درصد نیز قابل کاهش است. قزاقستان از این مسیر برای توسعه صادرات غله و دسترسی به بازارهای آسیای جنوبی بهره خواهد برد.

جمع‌بندی
دهلیز جنوبی افغانستان درحال تبدیل‌شدن به بخش مهمی از دهلیز میانی اوراسیا است. مسیر غربی، به عنوان گزینه عملی‌تر، می‌تواند زودتر توسعه یابد و در کنار آن چین، قزاقستان و سایر بازیگران منطقه‌ای از آن به‌عنوان ابزار تنوع‌بخشی به زنجیره‌های لوجستیکی استفاده کنند. در نتیجه، افغانستان از یک منطقه حاشیه‌ای به یک حلقه کلیدی در معماری نوین اقتصادی اوراسیا تبدیل می‌شود.

ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: تیمور سریکولی
منبع: تایمز آف سنترال آسیا – Times of Central Asia