قدرت، شریعت و محدودیت؛ طالبان چه آیندهای برای افغانستان میسازند؟
گزارشها و تحلیلهای منتشرشده درباره وضعیت کنونی افغانستان نشان میدهد که حکومت طالبان بهتدریج درحال تبدیلشدن به یک نظام کاملاً ایدیولوژیک و مبتنی بر تفسیر سختگیرانه از شریعت اسلامی است؛ روندی که نگرانیهای گسترده داخلی و بینالمللی را برانگیختهاست.
کارشناسان امور افغانستان میگویند حکومت طالبان پس از بازگشت به قدرت در ۲۰۲۱، تلاش کردهاست ساختار سیاسی این کشور را بر مبنای دیدگاه مذهبی خاص خود شکل دهند. آنها اکنون نظامی را دنبال میکند که در آن رهبران مذهبی نقش اصلی را در تصمیمگیریهای حکومتی ایفا میکنند.
در سالهای اخیر، محدودیتهای گستردهای بر زنان، رسانهها، آموزش و آزادیهای اجتماعی اعمال شدهاست. دختران از ادامه آموزش در بسیاری از مقاطع محروم شدهاند و حضور زنان در ادارههای دولتی و بخشهای مختلف جامعه بهشدت کاهش یافتهاست. همچنین قوانین تازهای درباره پوشش، رفتار اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی به اجرا گذاشته شده که نشاندهنده سختترشدن فضای اجتماعی در افغانستان است.
کارشناسان بر این باورند که طالبان در مقایسه با دهه ۱۹۹۰ از نظر تاکتیکی انعطافپذیرتر شدهاند، اما از لحاظ ایدیولوژیک تغییر بنیادینی نکردهاند. برخی پژوهشگران تاکید میکنند که رهبران طالبان اکنون تلاش دارند میان نیاز به مشروعیت بینالمللی و حفظ ساختار ایدیولوژیک خود تعادل برقرار کنند، اما سیاستهای عملی آنها بیشتر بهسمت تمرکز قدرت مذهبی و محدودسازی جامعه حرکت کردهاست.
در همین حال، نگرانیها درباره افزایش افراطگرایی و انزوای افغانستان نیز ادامه دارد. شماری از نهادهای بینالمللی هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند بحران اقتصادی، مهاجرت و محدودیتهای اجتماعی را تشدید کند. برخی گزارشها حتی از افزایش سانسور اینترنت و محدودیت بر شبکههای اجتماعی در بخشهایی از افغانستان خبر میدهند.
با وجود تلاش طالبان برای ارایه تصویری منظمتر از حکومتداری، بسیاری از ناظران معتقدند افغانستان اکنون بیش از هر زمان دیگر بهسوی یک ساختار بسته و ایدیولوژیک حرکت میکند؛ ساختاری که آینده سیاسی و اجتماعی این کشور را با ابهامهای جدی روبهرو ساختهاست.
ترجمه و تلخیص: سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
صائمه افضل
مادرن غنا – Modern Ghana