سه جمهوری اسلامی؛ افغانستان، ایران و پاکستان

افغانستان، ایران و پاکستان از معدود کشورهایی‌اند که خود را رسماً جمهوری اسلامی یا امارت اسلامی می‌نامند. عملکرد این کشورها را می‌توان بر اساس اصول اسلامی مانند عدالت اجتماعی، رفاه عمومی، برابری و توسعه انسانی ارزیابی کرد.

افغانستان:
افغانستان در دهه‌های اخیر شاهد تغییرات متعدد سیاسی بوده‌است؛ از نظام شاهی تا حکومت کمونیستی، مجاهدین، امارت طالبان، حکومت‌های مورد حمایت غرب و دوباره امارت طالبان. با وجود ادعای اجرای نظام اسلامی، بسیاری از سیاست‌های کنونی به توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور آسیب رسانده‌است. مهاجرت گسترده متخصصان، استادان و سرمایه‌گذاران باعث کاهش سرمایه انسانی شده‌است. همچنین محدودیت آموزش دختران و اشتغال زنان، فرصت‌های توسعه را کاهش داده و با ارزش‌های اسلامی چون علم، عدالت و کرامت انسانی در تضاد قرار دارد.

درآمد سرانه افغانستان حدود ۴۲۰ دالر است و این کشور از فقیرترین کشورهای جهان محسوب می‌شود. میزان سواد تنها حدود ۳۷ درصد و سواد زنان حدود ۲۷ درصد است. فقر، ناامنی غذایی و وابستگی به کمک‌های خارجی همچنان گسترده‌است.

ایران:
پس از انقلاب ۱۳۵۷، ایران با تحریم‌های اقتصادی، جنگ هشت‌ساله با عراق و فشارهای بین‌المللی روبه‌رو شد؛ اما با وجود این مشکلات، سرمایه‌گذاری قابل توجهی در آموزش، پژوهش و فناوری انجام داده‌است. میزان سواد بزرگسالان به حدود ۹۳ درصد رسیده و فاصله آموزشی میان زنان و مردان تقریباً از بین رفته‌است.

ایران در زمینه‌های فناوری نانو، بیوتکنولوژی، هوش مصنوعی، علوم طبی و صنایع پیشرفته پیشرفت‌های چشمگیری داشته‌است. درآمد سرانه این کشور از حدود ۲۵۰۰ دالر در سال ۱۹۸۰ به نزدیک ۵۰۰۰ دالر رسیده‌است. امید به زندگی نیز به حدود ۷۸ سال افزایش یافته‌است. با این حال، تورم، کاهش ارزش پول ملی و محدودیت‌های سیاسی همچنان از چالش‌های مهم آن به‌شمار می‌روند.

پاکستان:
پاکستان پس از استقلال، تا حدود سال ۱۹۹۰ رشد اقتصادی قابل توجهی داشت؛ اما در دهه‌های اخیر با مشکلاتی چون ضعف حکومت‌داری، بی‌ثباتی سیاست‌ها و نابرابری اجتماعی مواجه شده‌است. درآمد سرانه این کشور حدود ۱۶۰۰ دالر است. نرخ سواد بزرگسالان نزدیک به ۶۰ درصد و سواد زنان اندکی بیش از ۵۰ درصد است.

رشد سریع جمعیت، فقر، بیکاری فارغان دانشگاهی و آسیب‌پذیری در برابر تغییرات اقلیمی از مهم‌ترین چالش‌های پاکستان محسوب می‌شوند.

جمع‌بندی
تجربه این سه کشور نشان می‌دهد که موفقیت یک نظام اسلامی تنها با نام یا شعارهای دینی سنجیده نمی‌شود، بلکه به توانایی‌اش در تامین عدالت، کاهش فقر، گسترش آموزش، ایجاد فرصت‌های برابر و حفظ کرامت انسانی برای همه شهروندان بستگی دارد. ایران در توسعه علمی و انسانی پیشرفت قابل توجهی داشته، پاکستان با چالش‌های ساختاری روبه‌رو است و افغانستان در بسیاری از شاخص‌های توسعه با عقب‌گرد مواجه است.

ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
عشرت حسین
داون – Dawn